Η Κίνα έχει ζητήσει παρασκηνιακά από την Τεχεράνη να αξιοποιήσει την επιρροή της στους Χούθι της Υεμένης προκειμένου να περιοριστεί η δράση τους, μετά από σχετική παρέμβαση της Σαουδικής Αραβίας προς το Πεκίνο, σύμφωνα με τρεις ιρανικές πηγές που γνωρίζουν τις σχετικές συζητήσεις και μίλησαν στο Reuters.
Η κίνηση του Πεκίνου έρχεται μετά τη ραγδαία στρατιωτική
προέλαση της υποστηριζόμενης από το Ιράν οργάνωσης κατά μήκος των ακτών της
Ερυθράς Θάλασσας και γύρω από τα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ την τελευταία εβδομάδα.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι εξελίξεις αυτές έχουν
καταστήσει περισσότερο εκτεθειμένες τόσο τις εξαγωγές πετρελαίου της Σαουδικής
Αραβίας όσο και τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή, με αποτέλεσμα το Ριάντ να στραφεί
προς την Κίνα ζητώντας τη συνδρομή της.
Το παρασκηνιακό μήνυμα του Πεκίνου προς την Τεχεράνη
Σε δημόσιο επίπεδο, η κινεζική κυβέρνηση έχει απευθύνει
εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση, διάλογο και αποκατάσταση της ασφαλούς
ναυσιπλοΐας.
Στις ιδιωτικές επαφές της με την Τεχεράνη, ωστόσο, το
μήνυμα του Πεκίνου ήταν πιο συγκεκριμένο, σύμφωνα με τις τρεις ιρανικές πηγές.
Η Κίνα θέλει το Ιράν να χρησιμοποιήσει την επιρροή που
διαθέτει στους Χούθι, ώστε να αποτραπεί περαιτέρω εξάπλωση της σύγκρουσης στις
κρίσιμες ενεργειακές οδούς από τις οποίες εξαρτάται και η ίδια ως η δεύτερη
μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο.
Οι πηγές, οι οποίες ενημερώθηκαν για τις σχετικές
συνομιλίες και μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, δεν διευκρίνισαν με ποιον
τρόπο μεταφέρθηκε το κινεζικό μήνυμα προς την ιρανική πλευρά.
Δεν κατέστη επίσης σαφές εάν το θέμα τέθηκε κατά την
επίσκεψη που πραγματοποίησε την Τετάρτη στην Κίνα ο υπουργός Εξωτερικών του
Ιράν, Αμπάς Αραγτσί.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η απάντηση της Τεχεράνης ήταν
ότι η ειρήνη και η σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή εξαρτώνται από τον τερματισμό
του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν.
Οι τρεις Ιρανοί που γνωρίζουν τις συζητήσεις ανέφεραν
πάντως ότι οι Κινέζοι αξιωματούχοι δεν διατύπωσαν κάποια ρητή απειλή ούτε
άφησαν να εννοηθεί ότι το Πεκίνο θα επιχειρούσε να ασκήσει οικονομική πίεση
στην Τεχεράνη σε περίπτωση που εκείνη δεν χρησιμοποιούσε την επιρροή της στους
Χούθι.
Κίνα: «Η περαιτέρω αστάθεια δεν είναι προς το συμφέρον
κανενός»
Απαντώντας σε αίτημα του Reuters για σχολιασμό, το
κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών εξέφρασε την ανησυχία του για τον κίνδυνο
περαιτέρω διάχυσης της κρίσης.
«Η Κίνα δεν επιθυμεί να δει τις περιφερειακές εντάσεις να
επεκτείνονται περαιτέρω στην Υεμένη και την Ερυθρά Θάλασσα. Η κλιμάκωση της
περιφερειακής αστάθειας δεν είναι προς το συμφέρον καμίας πλευράς», ανέφερε.
Το κινεζικό υπουργείο πρόσθεσε:
«Η κυριαρχία και η ασφάλεια όλων των χωρών πρέπει να
γίνονται σεβαστές και οι εγκαταστάσεις που είναι ζωτικής σημασίας για τη
διαβίωση των ανθρώπων δεν πρέπει να αποτελούν στόχο. Η Κίνα ζητά να
τερματιστούν οι ενέργειες που περιπλέκουν περαιτέρω την κατάσταση και καλεί σε
επίλυση των ζητημάτων μέσω διαλόγου και διαπραγματεύσεων».
Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν και το γραφείο Τύπου της
κυβέρνησης της Σαουδικής Αραβίας δεν απάντησαν άμεσα στα αιτήματα του Reuters για
σχολιασμό.
Ο κίνδυνος μιας ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης
Η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του Ιράν
για περισσότερο από μία δεκαετία και παραμένει ο κυριότερος αγοραστής του
ιρανικού πετρελαίου.
Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας δεδομένων και αναλύσεων
εμπορευμάτων Kpler, οι κινεζικές αγορές αντιστοιχούσαν το 2025 σε περισσότερο
από το 80% των θαλάσσιων εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, με μέσο όρο περίπου 1,4
εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Η συγκεκριμένη οικονομική σχέση προσφέρει στο Πεκίνο έναν
βαθμό επιρροής που διαθέτουν ελάχιστες άλλες κυβερνήσεις.
«Το Πεκίνο είναι μία από τις λίγες πρωτεύουσες που
εξακολουθούν να μπορούν να πιέσουν το Ιράν ώστε να συγκρατήσει τους Χούθι»,
δήλωσε ανώτερος δυτικός διπλωμάτης στην περιοχή.
Οι Χούθι εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1990 ως κίνημα που
αντιδρούσε στη σουνιτική θρησκευτική επιρροή της Σαουδικής Αραβίας στην Υεμένη.
Σύμφωνα με ιρανικές πηγές και δυτικές χώρες, η οργάνωση έχει εξοπλιστεί,
εκπαιδευτεί και χρηματοδοτηθεί από το Ιράν και εντάσσεται στον αντιδυτικό και
αντιισραηλινό «Άξονα της Αντίστασης» της Τεχεράνης.
Τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ
Μια παρατεταμένη απειλή των Χούθι εναντίον της
ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα και στα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ θα μπορούσε να
επιδεινώσει σημαντικά την παγκόσμια ενεργειακή κρίση, σε μια περίοδο κατά την
οποία το Ιράν έχει ήδη αρχίσει να εμποδίζει τη διέλευση από τα Στενά του
Ορμούζ.
Παράλληλα, μια τέτοια εξέλιξη θα αύξανε τον κίνδυνο
επέκτασης της σύγκρουσης σε ακόμη μεγαλύτερο μέρος της Μέσης Ανατολής.
Με τα Στενά του Ορμούζ ήδη ουσιαστικά κλειστά,
ενδεχόμενες συνεχείς επιθέσεις των Χούθι εναντίον πλοίων ή λιμανιών στην Ερυθρά
Θάλασσα θα μπορούσαν να προκαλέσουν ταυτόχρονη αναστάτωση στις δύο βασικές
θαλάσσιες οδούς εξαγωγής πετρελαίου της Μέσης Ανατολής.
Ένα τέτοιο σενάριο θα άνοιγε ένα νέο μέτωπο τόσο στην
παγκόσμια ενεργειακή κρίση όσο και στην ευρύτερη αντιπαράθεση του Ιράν με τις
Ηνωμένες Πολιτείες.
Μία από τις ιρανικές πηγές περιέγραψε τη νέα γεωπολιτική
πραγματικότητα επισημαίνοντας ότι το Ιράν και οι σύμμαχοί του έχουν πλέον τη
δυνατότητα να ασκούν πίεση και στα δύο άκρα του κρίσιμου θαλάσσιου δικτύου της
περιοχής.
«Η Κίνα εξαρτάται και από τα δύο», σημείωσε
χαρακτηριστικά.
Τα τεράστια κινεζικά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή
Ο ΆλεξΒατάνκα, διευθυντής του Προγράμματος για το Ιράν
στο Middle East Institute της Ουάσιγκτον, επισήμανε ότι, παρότι το Πεκίνο
μπορεί να αντιτίθεται στην αμερικανική πίεση προς την Τεχεράνη, τα κινεζικά
συμφέροντα στη Μέση Ανατολή εκτείνονται πολύ πέρα από το Ιράν.
Περίπου το ήμισυ των εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας
προέρχεται από την περιοχή, ενώ το ετήσιο εμπόριο μεταξύ της Κίνας και των
κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου ανέρχεται περίπου στα 300 δισ.
δολάρια.
«Το Ιράν μπορεί να διαταράξει τη λειτουργία των Στενών
του Ορμούζ. Όμως, από ένα σημείο και μετά, αυτός ο μοχλός πίεσης αρχίζει να
πλήττει την ίδια τη δύναμη από την οποία εξαρτάται ολοένα και περισσότερο η
Τεχεράνη», ανέφερε ο Βατάνκα.
Το δίλημμα της Κίνας και η σημασία της για το Ιράν
Παραμένει ασαφές εάν η Τεχεράνη θα ανταποκριθεί τελικά
στις ανησυχίες που της μετέφερε το Πεκίνο, σύμφωνα με τις τρεις ιρανικές πηγές.
Η σχέση με την Κίνα έχει, πάντως, ιδιαίτερη οικονομική
και στρατηγική βαρύτητα για το Ιράν, ειδικά καθώς η χώρα εξακολουθεί να
βρίσκεται σε σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Κίνα συγκαταλέγεται στις λίγες χώρες που διαθέτουν την
οικονομική δυνατότητα να πραγματοποιήσουν τις επενδύσεις τις οποίες χρειάζεται
η Τεχεράνη για να διατηρήσει την πετρελαϊκή της βιομηχανία και να περιορίσει
τις πιέσεις που δέχεται η οικονομία της από τον πόλεμο και τις κυρώσεις.
Το Πεκίνο έχει δείξει τα τελευταία χρόνια ότι διαθέτει
και σημαντική διπλωματική επιρροή στην περιοχή. Το 2023 ήταν η Κίνα που
μεσολάβησε για τη συμφωνία αποκατάστασης των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Ιράν
και Σαουδικής Αραβίας, έπειτα από χρόνια αντιπαράθεσης.
Η επιρροή αυτή, ωστόσο, έχει και όρια.
Στο εσωτερικό του Ιράν έχουν διατυπωθεί επικρίσεις για το
σχετικά περιορισμένο επίπεδο των κινεζικών επενδύσεων και των διμερών εμπορικών
συναλλαγών εκτός του πετρελαϊκού τομέα, παρά τη συμφωνία 25ετούς συνεργασίας
που υπέγραψαν οι δύο χώρες το 2021.
Οι επικριτές αντιπαραβάλλουν αυτή την εικόνα με τις
ολοένα μεγαλύτερες επενδυτικές δεσμεύσεις της Κίνας προς τα αραβικά κράτη του
Κόλπου.
«Τεχεράνη και Πεκίνο χρειάζονται ο ένας τον άλλον»
Παρά τους περιορισμούς αυτούς, η Κίνα εξακολουθεί να
αποτελεί παράγοντα που η Τεχεράνη δύσκολα μπορεί να αγνοήσει.
Δύο από τις ιρανικές πηγές επισήμαναν, ωστόσο, ότι τα
συμφέροντα του Πεκίνου αποτελούν μόνο μία από τις πολλές παραμέτρους που
λαμβάνει υπόψη η ιρανική ηγεσία. Οι αποφάσεις της Τεχεράνης, όπως ανέφεραν,
διαμορφώνονται μέσα από ένα σύνθετο πλέγμα ανταγωνιστικών στρατηγικών,
οικονομικών και πολιτικών προτεραιοτήτων.
«Η Τεχεράνη και το Πεκίνο χρειάζονται ο ένας τον άλλον. Η
Κίνα είναι ένας παράγοντας που η Τεχεράνη δεν μπορεί να αγνοήσει, ενώ το Πεκίνο
θέλει να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ και να διασφαλιστεί η ναυσιπλοΐα
στην Ερυθρά Θάλασσα», ανέφερε ο δυτικός διπλωμάτης.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον, σύμφωνα με αναλυτές, είναι κατά
πόσο η Κίνα είναι διατεθειμένη να συνοδεύσει τα αιτήματά της προς την Τεχεράνη
με πραγματικές συνέπειες σε περίπτωση που αυτά δεν εισακουστούν.
Η σαφέστερη ένδειξη για το πόσο αποφασισμένο είναι το Πεκίνο,
εκτιμούν, θα είναι εάν αποδειχθεί πρόθυμο να αξιοποιήσει στην πράξη την
οικονομική και πολιτική επιρροή που διαθέτει απέναντι στο Ιράν, καταλήγει το
διεθνές πρακτορείο.