Στέλιος Κούλογλου
Η ΔΕΘ υπογραμμίζει κάθε χρόνο, πόσο το πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα είναι κολλημένο στα παλιά και εμποδίζει την πρόοδο. Φέτος όμως, σε κυβέρνηση και κόμματα, παρουσιάζεται μία νέα ευκαιρία.
Γιατί καύσωνες, φωτιές και καταστροφές λόγω της άνοδος
της θερμοκρασίας στον πλανήτη, όπως και οι ηχηρές προειδοποιήσεις για τις
επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης, αναδεικνύονται στα δύο κρίσιμα ζητήματα
επιβίωσης των σύγχρονων κοινωνιών.
H κλιματική κρίση, θέτει στις πολιτικές δυνάμεις νέα
καθήκοντα. Να κάνουν το πρόβλημα κεντρική τους προτεραιότητα και να
επεξεργαστούν άμεσα προτάσεις. Από την προετοιμασία για τις φωτιές στην ύπαιθρο
μέχρι την αφόρητη πλέον ζωή στις μεγάλες πόλεις.
Οι αφόρητες πόλεις
«Χτίσαμε τις πόλεις μας για ένα κλίμα που πια δεν
υπάρχει», έγραφε πρόσφατα στο Social Europe o Ισπανός Σοσιαλιστής Χαβιέ Λόπεζ,
αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και από τα αξιόλογα μέλη του Σώματος.
«Μια πόλη είναι μια μηχανή συγκέντρωσης θερμότητας. Αν στριμώξεις αρκετή άσφαλτο, γυαλί και
κυκλοφορία, αν σφραγίσεις το έδαφος κάτω από στεγανές επιφάνειες, αν αφαιρέσεις
τα δέντρα και τη σκιά, το αποτέλεσμα είναι μια περιοχή που γίνεται αρκετούς
βαθμούς θερμότερη από την ύπαιθρο γύρω της — και που κρατά τη ζέστη της ημέρας
βαθιά μέσα στη νύχτα, αφήνοντας τους ανθρώπους να μην μπορούν να κοιμηθούν».
Ο Λόπεζ παρουσιάζει τα δεδομένα. Το 2006 η Δυτική Ευρώπη
έζησε τον θερμότερο Ιούνιο που έχει καταγραφεί ποτέ, οι νεκροί από τους
καύσωνες είναι χιλιάδες, τα ποτάμια στερεύουν, το νερό γίνεται περιζήτητο. Αλλά
δεν μένει στη κριτική διαπίστωση. Επικαλείται τα θετικά αποτελέσματα από τις
πολιτικές επανασχεδιασμού που εφαρμόστηκαν στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Βαρκελώνη:
«να αντιμετωπίζουμε τον ίδιο τον αστικό ιστό ως υποδομή
επιβίωσης — εξίσου κρίσιμη σε έναν καύσωνα όσο ένα νοσοκομείο ή ένα δίκτυο
ηλεκτροδότησης. Κτίρια που ανακαινίζονται ώστε να παραμένουν δροσερά χωρίς να
υπερφορτώνουν το ηλεκτρικό δίκτυο. Στέγες και προσόψεις πράσινες αντί για
μαύρες.
..Σκιά ενσωματωμένη στον σχεδιασμό των δρόμων, αντί να
παραμένει ένα σιωπηλό προνόμιο των εύπορων συνοικιών. Περισσότερα δέντρα και
καλύτερα τοποθετημένα. Πεζοδρόμια που αντανακλούν τη θερμότητα αντί να την
αποθηκεύουν και έδαφος αρκετά πορώδες ώστε να απορροφά το νερό όταν η βροχή
έρχεται τελικά με τη μορφή πλημμύρας. Πράσινοι διάδρομοι που επιτρέπουν στον
αέρα να κυκλοφορεί».
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει την εργασία και τις
κοινωνικές σχέσεις
Η δεύτερη μεγάλη σημερινή πρόκληση, με επίσης υπαρξιακά
χαρακτηριστικά για τις σύγχρονες κοινωνίες, είναι η ραγδαία εξέλιξη της
τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ). Μέσα στο καλοκαίρι, έκαναν πάταγο οι προειδοποιήσεις
του Μπιλ Γκέιτς για τις τεκτονικές αλλαγές που η νέα τεχνολογία θα επιφέρει στην
εργασία, την εκπαίδευση, την υγεία και τις κοινωνικές σχέσεις.
Ο συνιδρυτής της Microsoft τονίζει ότι η ΤΝ αλλάζει την
καθημερινότητα, όπως άλλωστε και η κλιματική αλλαγή. Και προσθέτει ότι
απαιτείται προσεκτικός σχεδιασμός ώστε να μην μεγαλώσει το χάσμα. Μεταξύ των
πλουσίων και των φτωχών χωρών, αλλά και στο εσωτερικό της κάθε χώρας.
H TN μπορεί να
εξελιχθεί είτε στον «μεγαλύτερο εξισωτή που επινοήθηκε ποτέ» είτε στη χειρότερη
μηχανή παραγωγής ανισότητας. Και το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από
τις αποφάσεις που λαμβάνονται τώρα, συμπεραίνει ο Γκέιτς.
Γιατί ούτε η τεχνητή νοημοσύνη ούτε η ζέστη είναι
δημοκρατική. Δεν πλήττουν όλους εξίσου. Η πρώτη θίγει αυτούς που δεν έχουν
πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες και οι αρνητικές συνέπειες της (γιατί υπάρχουν
και θετικές) θα πλήξουν περισσότερο τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς.
Το ανθρώπινο δικαίωμα της ξεκούρασης
Οι ακραίες θερμοκρασίες
πλήττουν περισσότερο αυτούς που μένουν στις υποβαθμισμένες περιοχές
χωρίς πράσινο, που δεν έχουν χρήματα για κλιματιστικά, δεν κατέχουν ιδιωτικά
μέσα μεταφοράς, δεν μπορούν να πάνε διακοπές.
Οι σύγχρονες κοινωνίες χωρίζονται και στους έχοντες και
μη έχοντες το δικαίωμα της ξεκούρασης. Μια σύγχρονη αριστερή πολιτική θα έπρεπε
να διαμορφώσει προτάσεις για τους τελευταίους.
Και τα δύο μεγάλα θέματα προσφέρονται για πραγματικές
πολιτικές διαφοροποιήσεις, δημιουργούν
ευνοϊκό έδαφος για τις προοδευτικές δυνάμεις.
Παρά τον αυξανόμενο, προφανή κίνδυνο, η διεθνής και
ευρωπαϊκή δεξιά ροκανίζουν τις αποφασισμένες πράσινες πολιτικές, τη μία μετά
την άλλη. Στο ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο η ΝΔ ψηφίζει επίσης για τον περιορισμό
τους, ενώ φλερτάρει και με την πυρηνική ενέργεια.
H κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει φέρει τη χώρα στην τελευταία
θέση στους μισθούς, στην παιδεία και στην υγεία. Αλλά πρωταγωνιστεί στη
δημιουργία ενεργοβόρων και διψασμένων datacenters που έχουν ελάχιστη επίπτωση στην απασχόληση.
Στο εξωτερικό προοδευτικές προσωπικότητες προτείνουν τη
φορολόγηση της ΤΝ για τη χρηματοδότηση
προγραμμάτων επαγγελματικής επανεκπαίδευσης και απασχόλησης, που θα
αντισταθμίζουν τις απολύσεις που οφείλονται στη νέα τεχνολογία.
Στους χώρους εργασίας, ζητούν να δοθεί στους εργαζόμενους
άμεση δυνατότητα λόγου ή δικαίωμα βέτο ως προς τον τρόπο με τον οποίο η
διοίκηση χρησιμοποιεί αλγοριθμικά εργαλεία και αυτοματοποίηση.
Οι αριστερές πολιτικές εναλλακτικές λύσεις απαιτούν
συστήματα τεχνητής νοημοσύνης ανοιχτού κώδικα, διαφανή και δημοκρατικά
διαχειριζόμενα, αντί να αφήνεται η ανάπτυξη εξ ολοκλήρου στη διαβόητη αγορά.
Θα ακούσουμε άραγε αυτές τις μέρες καμία ουσιαστική
πρόταση από τις αριστερές και προοδευτικές δυνάμεις;