Πέθανε σε ηλικία 79 ετών ο συγγραφέας Διονύσης Χαριτόπουλος, αφήνοντας σημαντική παρακαταθήκη στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία, την ιστορική έρευνα και τη δημόσια συζήτηση.
Ο δημιουργός που συνέδεσε το όνομά του με τη βιογραφία
του Άρη Βελουχιώτη, αλλά και με μια σειρά μυθιστορημάτων, διηγημάτων, θεατρικών
έργων και δοκιμίων, αντιμετώπιζε το τελευταίο διάστημα σοβαρό πρόβλημα υγείας
και νοσηλευόταν στην Αθήνα.
Τα τελευταία χρόνια είχε επιλέξει να ζει μακριά από την
πρωτεύουσα, στο Μικρό Χωριό Ευρυτανίας, έναν τόπο με ιδιαίτερη σημασία τόσο για
την οικογενειακή του ιστορία όσο και για τη διαδρομή του Άρη Βελουχιώτη, με τον
οποίο συνδέθηκε ένα από τα σημαντικότερα συγγραφικά του εγχειρήματα.
Την είδηση του θανάτου του ακολούθησε μια βαθιά προσωπική
ανακοίνωση από τις εκδόσεις Τόπος, με τις οποίες συνεργαζόταν επί σχεδόν δύο
δεκαετίες. Ο εκδοτικός οίκος γνωστοποίησε στις 9 Οκτωβρίου ότι ο συγγραφέας
είχε πεθάνει την προηγούμενη ημέρα.
Από τις φτωχογειτονιές του Πειραιά στη λογοτεχνία
Ο Διονύσης Χαριτόπουλος γεννήθηκε το 1947 στον Πειραιά,
όπου πέρασε τα παιδικά και νεανικά του χρόνια σε λαϊκές συνοικίες.
Η οικογενειακή του καταγωγή συνδύαζε δύο διαφορετικούς
τόπους: τη Μέσα Μάνη, από την πλευρά του πατέρα του, και το Μικρό Χωριό
Ευρυτανίας, από την πλευρά της μητέρας του.
Μεγαλώνοντας σε δύσκολες οικονομικές συνθήκες,
αναγκάστηκε να εργαστεί από μικρή ηλικία σε απαιτητικά χειρωνακτικά
επαγγέλματα. Η καθημερινότητα του λιμανιού, οι άνθρωποι της δουλειάς και οι
αντιφάσεις της μεταπολεμικής ελληνικής κοινωνίας αποτέλεσαν εμπειρίες που
επηρέασαν βαθιά τη σκέψη και τη γραφή του.
Ο ίδιος αντιμετώπιζε αυτή την περίοδο της ζωής του ως ένα
πολύτιμο σχολείο. Όπως υπενθυμίζουν οι εκδόσεις Τόπος, συνήθιζε να δηλώνει
ευγνώμων που μεγάλωσε σε δύσκολους καιρούς, καθώς ο Πειραιάς τού πρόσφερε από
νωρίς μαθήματα επιβίωσης, αξιοπρέπειας και κατανόησης των ανθρώπων.
Παράλληλα με τη συγγραφική του δραστηριότητα, εργάστηκε
στον χώρο της διαφήμισης έως το 1990, ενώ στην προσωπική του ζωή είχε υπάρξει
σύζυγος της δημοσιογράφου Μαλβίνας Κάραλη.
«Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων»: Το έργο που σημάδεψε τη
διαδρομή του
Αν και η συγγραφική του παραγωγή εκτείνεται σε πολλά
λογοτεχνικά είδη, το όνομα του Διονύση Χαριτόπουλου συνδέθηκε ιδιαίτερα με το
βιβλίο «Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων», την ιστορική βιογραφία του Άρη
Βελουχιώτη.
Πρόκειται για ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και
πολυσυζητημένα έργα του, μέσα από το οποίο επιχείρησε να προσεγγίσει τη ζωή και
τη δράση μιας από τις πλέον εμβληματικές και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της
ελληνικής Αντίστασης.
Η οριστική έκδοση του βιβλίου κυκλοφόρησε το 2003,
αποτελώντας σημείο αναφοράς στην εργογραφία του.
Η σχέση του συγγραφέα με το Μικρό Χωριό Ευρυτανίας
αποκτούσε ιδιαίτερο συμβολισμό και μέσα από αυτή την ενασχόληση, καθώς η
περιοχή συνδέεται με τα πρώτα βήματα της αντιστασιακής δράσης του Βελουχιώτη.
Ένας συγγραφέας που δεν εντάχθηκε σε λογοτεχνικές σχολές
Η πρώτη εμφάνιση του Χαριτόπουλου στα ελληνικά γράμματα
έγινε το 1976, με τη συλλογή διηγημάτων «Δανεικιά γραβάτα».
Από εκείνη την περίοδο άρχισε να διαμορφώνει μια
προσωπική συγγραφική ταυτότητα, που δύσκολα μπορούσε να ενταχθεί σε
συγκεκριμένες λογοτεχνικές κατηγορίες.
Η πεζογραφία του αντλούσε συχνά υλικό από βιώματα,
ιστορικά γεγονότα, κοινωνικές συγκρούσεις και ανθρώπινες σχέσεις, ενώ η γλώσσα
του διακρινόταν για την αμεσότητα και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της.
Οι εκδόσεις Τόπος, αποχαιρετώντας τον, τον περιγράφουν ως
δημιουργό που δεν ακολούθησε λογοτεχνικά ρεύματα, παρέες ή τις επιταγές της
εποχής του.
Στην ανακοίνωσή τους σημειώνουν ότι χαρακτηρισμοί όπως
«ακατάτακτος», «αταξινόμητος» και «αυτόνομος» τον συνόδευαν σε όλη τη διαδρομή
του, καθώς αποτελούσε μια ξεχωριστή περίπτωση στα ελληνικά γράμματα.
Συνολικά, σύμφωνα με τον εκδοτικό οίκο, η συγγραφική του
παρακαταθήκη αριθμεί 24 βιβλία.
Η συνεργασία με τις εκδόσεις Τόπος
Από την ίδρυσή τους, το 2007, οι εκδόσεις Τόπος
συνεργάστηκαν στενά με τον Διονύση Χαριτόπουλο.
Στη διάρκεια αυτής της συνεργασίας κυκλοφόρησαν 12 νέοι
τίτλοι, ενώ επανεκδόθηκαν ακόμη 12 παλαιότερα βιβλία του.
Η εργογραφία του Διονύση Χαριτόπουλου
Στη μακρά συγγραφική του πορεία ασχολήθηκε με το
μυθιστόρημα, τη νουβέλα, το διήγημα, το θέατρο, το δοκίμιο και την ιστορική
βιογραφία.
Ανάμεσα στα έργα του περιλαμβάνονται:
2022: «Οι
Άτακτοι» (Πρόσωπα και Γεγονότα)
2019: «Έρωτες
στη Μεταπολίτευση» (μυθιστορηματική αυτοβιογραφία)
2017: «Σχέσεις»
(δοκίμιο)
2016:
«Πειραιώτες» (ιστορίες και ειδήσεις, 1947-1967)
2014: «Πρόβες
πολέμου» (νουβέλα)
2013:
«Συλλεκτική Έκδοση»
2012: «Εκ
Πειραιώς» (μυθιστόρημα)
2008:
«Εγχειρίδιο βλακείας» (δοκίμιο)
2005: «Ο άνεμος
κουβάρι» (μυθιστόρημα)
2003: «Άρης, ο
αρχηγός των ατάκτων» (ιστορική βιογραφία του Άρη Βελουχιώτη, οριστική έκδοση)
2003: «Ημών των
ιδίων» (δοκίμια)
1998: «Λίστα
γάμου» (θεατρικό)
1998: «Αυγά
μαύρα» (θεατρικό)
1992: «Από εδώ
πέρασε ο Κιλρόι» (νουβέλα)
1991: «Εναντίον
του Marlboro» (νουβέλα)
1989: «Τη νύχτα
που έφυγε ο Μπούκοβι» (διηγήματα)
1984:
«Δέσποινα» (νουβέλα)
1983: «Τα
παιδιά της Χελιδόνας» (μυθιστόρημα)
1981: «525
τάγμα πεζικού» (μυθιστόρημα)
1976: «Δανεικιά
γραβάτα» (διηγήματα)
Το συγκινητικό αντίο των εκδόσεων Τόπος: «Πέθανε χθες ο
Διονύσης Χαριτόπουλος»
Ιδιαίτερα συγκινητική είναι η ανακοίνωση με την οποία οι
εκδόσεις Τόπος αποχαιρέτησαν τον συγγραφέα, επιλέγοντας να μιλήσουν για τον
θάνατό του με την ευθύτητα που, όπως σημειώνουν, επιθυμούσε και ο ίδιος.
Στο κείμενό τους αναφέρονται στη διαδρομή του, στην
προσωπικότητά του και στη σχέση του με τη γραφή, ενώ κλείνουν με μια
χαρακτηριστική φράση που είχε επιλέξει ο Χαριτόπουλος για το τελευταίο του
βιβλίο.
Ολόκληρη η ανακοίνωση των εκδόσεων Τόπος:
Πέθανε χθες ο Διονύσης Χαριτόπουλος. Το γράφουμε όπως το ήθελε,
ούτε έφυγε, ούτε αποχώρησε, ούτε άλλα τέτοια. Ολιγαρκής, ανθεκτικός και
μπεσαλής στη ζωή και τη γραφή του.
Γέννημα θρέμμα Πειραιώτης με καταγωγή από τη Μέσα Μάνη
από πατέρα, και από τα ψηλά Βουνά το Μικρό Χωριό Ευρυτανίας από μάνα, ήταν όπως
έλεγε ο ίδιος ευγνώμων γιατί είχε την τύχη να ζήσει σε ζόρικες εποχές στον
Πειραιά, όπου το λιμάνι και ο κόσμος του τού έκαναν ταχύρρυθμα μαθήματα
επιβίωσης, αξιοπρέπειας και ανθρωπογνωσίας, καθώς δούλευε από μικρός σε σκληρές
χειρωνακτικές δουλειές.
Από το πρώτο του βιβλίο το 1976, ο Διονύσης Χαριτόπουλος
είχε εξασφαλίσει τον έπαινο των κριτικών του πνευματικού κόσμου και ιδίως των
αναγνωστών, αλλά και την αδυναμία τους να τον κατηγοριοποιήσουν. Ακατάτακτος,
αταξινόμητος, αυτόνομος, είναι ορισμένα απ’ τα επίθετα που τον συνοδεύουν. Δεν
ανήκει σε λογοτεχνικές σχολές, ρεύματα, παρέες, και σίγουρα δεν ακολούθησε τις
επιταγές της εποχής του. Ήταν μια κατηγορία μόνος του. Μια γνήσια
αντικομφορμιστική ψυχή που η γραφή της σε κάθε ένα από τα 24 βιβλία του
αποπνέει την απαράμιλλη γοητεία του αυθεντικού και σχεδόν πάντα βαθιά
βιωματικού. Τα βιβλία που είναι η μοναδική του κληρονομιά σε όλο τον κόσμο.
Ο Διονύσης Χαριτόπουλος συνεργάστηκε αψεγάδιαστα με τις
εκδόσεις ΤΟΠΟΣ από την ίδρυσή τους το 2007. Στο διάστημα αυτό εκδόθηκαν 12
τίτλοι και επανεκδόθηκαν 12, το σύνολο των προηγούμενων.
Διονύση όλοι εδώ οι άνθρωποι των εκδόσεων ΤΟΠΟΣ σε
αποχαιρετούμε σαν σιωπηλός κυκλικός χορός βλέποντάς σε να χορεύεις για μια
τελευταία φορά το μόνο τραγούδι που χόρευες το βυζαντινό του Τσιτσάνη «Ίσως
αύριο» και κρατάμε σαν παρακαταθήκη αυτό που διάλεξες για άνοιγμα στο τελευταίο
σου βιβλίο:
Θα είμαι πάντα με τους ξυπόλυτους,
έξω απ’ τα Χειμερινά Ανάκτορα, ακόμη κι αν είναι
χειρότεροι
απ’ τους μέσα, γιατί αυτοί έχουν το δίκιο με το μέρος τους.
Μια θερμή αγκαλιά στο πανάξιο παλληκάρι σου τον Κώστα και
στον αδερφό σου Γιάννη.
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ
Αθήνα, 9 Οκτωβρίου 2026