Σημαντική ανατροπή στις γεωπολιτικές ισορροπίες της Ανατολικής Μεσογείου σηματοδοτεί η απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου, που εδρεύει στην ανατολική πλευρά της χώρας, να επικυρώσει τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την Τουρκία, εγκαταλείποντας την απορριπτική στάση που είχε υιοθετήσει το 2020.
Η εξέλιξη, την οποία επιβεβαίωσαν δύο βουλευτές στο Reuters, προκαλεί έντονο προβληματισμό στην Αθήνα, καθώς ενισχύει τη θέση της Άγκυρας σε ένα ζήτημα που βρίσκεται στον πυρήνα της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης για τις θαλάσσιες ζώνες.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή προέρχεται από το κοινοβούλιο που συνδέεται με την ανατολική Λιβύη και το στρατόπεδο του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, το οποίο επί χρόνια αντιπαρατίθεται με την κυβέρνηση της Τρίπολης.
Η μεταβολή αυτή καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τις σχέσεις της και με τις δύο πλευρές της διαιρεμένης χώρας, ενώ η ελληνική διπλωματία έχει επιχειρήσει να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας τόσο με την Τρίπολη όσο και με τη Βεγγάζη.
Από την απόρριψη του 2020 στην επικύρωση της συμφωνίας
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο είχε υπογραφεί το 2019 μεταξύ της Άγκυρας και της τότε κυβέρνησης της Τρίπολης, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Ελλάδας, η οποία αμφισβητεί τη νομιμότητα της συγκεκριμένης θαλάσσιας οριοθέτησης.
Παρά την υπογραφή του, η συμφωνία δεν είχε εξασφαλίσει την έγκριση του λιβυκού κοινοβουλίου, το οποίο εδρεύει στην ανατολική Λιβύη και βρίσκεται σε μακροχρόνια πολιτική αντιπαράθεση με τις αρχές της Τρίπολης.
Μάλιστα, το 2020 η Βουλή είχε χαρακτηρίσει το μνημόνιο άκυρο και είχε αποφασίσει να το μποϊκοτάρει, υιοθετώντας στάση αντίθετη προς τις τουρκικές επιδιώξεις στην περιοχή.
Σύμφωνα, ωστόσο, με όσα δήλωσαν δύο μέλη του σώματος στο Reuters, η προηγούμενη αυτή θέση ανατράπηκε και το κοινοβούλιο προχώρησε στην επικύρωση της συμφωνίας.
Η αλλαγή στάσης της ανατολικής Λιβύης θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την Άγκυρα, καθώς περιορίζει ένα από τα βασικά πολιτικά εμπόδια που αντιμετώπιζε το μνημόνιο στο εσωτερικό της χώρας.
Τουρκικά μέσα ενημέρωσης εκτιμούν ότι η κοινοβουλευτική έγκριση ενδέχεται να δημιουργήσει προϋποθέσεις για επέκταση των τουρκικών υπεράκτιων ερευνών σε θαλάσσιες περιοχές της Λιβύης.
Πρόκειται, πάντως, για πιθανή συνέπεια της απόφασης και όχι για ήδη ανακοινωμένη έναρξη νέων ερευνητικών δραστηριοτήτων.
Η προσέγγιση Άγκυρας και Βεγγάζης και ο ρόλος του Χαφτάρ
Η κοινοβουλευτική απόφαση έρχεται ενώ πληθαίνουν οι ενδείξεις προσέγγισης ανάμεσα στην Τουρκία και το πολιτικοστρατιωτικό στρατόπεδο της ανατολικής Λιβύης, με το οποίο η Άγκυρα διατηρούσε στο παρελθόν έντονα ανταγωνιστικές σχέσεις.
Νωρίτερα, το Geopolitical Desk είχε μεταδώσει πληροφορίες για επίσκεψη του επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών, Ιμπραήμ Καλίν, στην Τρίπολη, όπου πραγματοποίησε επαφές με υψηλόβαθμους αξιωματούχους του τομέα της ασφάλειας.
Στο ίδιο πλαίσιο γινόταν λόγος για «σημαντική πρόοδο στις σχέσεις Τουρκίας – Ανατολικής Λιβύης», με την εκτίμηση ότι Άγκυρα και Βεγγάζη βρίσκονται ενδεχομένως κοντά σε μια ουσιαστική αναβάθμιση των σχέσεών τους.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει όχι μόνο τις εσωτερικές ισορροπίες της Λιβύης, αλλά και τους ευρύτερους γεωπολιτικούς συσχετισμούς στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η επικύρωση του μνημονίου από το κοινοβούλιο που συνδέεται με τις δυνάμεις του Χαφτάρ ενισχύει την εικόνα μεταστροφής της ανατολικής πλευράς απέναντι στην Τουρκία, χωρίς ωστόσο να συνιστά από μόνη της επίσημη προσωπική τοποθέτηση του Λίβυου στρατάρχη.
Αλλαγή ηγεσίας στο κοινοβούλιο πριν από την απόφαση
Η εξέλιξη σημειώνεται στον απόηχο σημαντικών ανακατατάξεων στην ηγεσία της λιβυκής Βουλής, με την απομάκρυνση του μέχρι πρότινος προέδρου της, Αγκίλα Σάλεχ.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του εκπροσώπου του κοινοβουλίου στην πλατφόρμα X, τα 170 μέλη του σώματος ψήφισαν υπέρ της αντικατάστασής του από τον Αλ-Σαλχίν Αμπντελνάμπι αλ-Ομπέιντι.
Η αλλαγή πραγματοποιήθηκε μία ημέρα μετά την έγκριση νέου κανονιστικού πλαισίου από 98 βουλευτές, με το οποίο καθορίζεται ότι η θητεία του προέδρου και των αντιπροέδρων του κοινοβουλίου περιορίζεται σε μία περίοδο 12 μηνών.
Με τη συγκεκριμένη ρύθμιση τερματίζεται το προηγούμενο καθεστώς λειτουργίας, το οποίο είχε διαμορφωθεί μετά την ανάδειξη της πρώτης ηγεσίας της Βουλής το 2014.
Η αλλαγή στην κορυφή του κοινοβουλίου αποδίδεται, σύμφωνα με βουλευτές, στη συσσωρευμένη δυσαρέσκεια για τον τρόπο άσκησης της προηγούμενης διοίκησης και για αποφάσεις που φέρονται να είχαν ληφθεί χωρίς επαρκή διαβούλευση με τα μέλη του σώματος.
Τι δήλωσε στο Reuters ο βουλευτής Τζεμπρί Οχέιντα
Ο βουλευτής Τζεμπρί Οχέιντα, μιλώντας στο Reuters, περιέγραψε το κλίμα που είχε διαμορφωθεί απέναντι στην προηγούμενη κοινοβουλευτική ηγεσία.
«Υπήρχε σημαντική δυσαρέσκεια μεταξύ των βουλευτών έναντι της προηγούμενης ηγεσίας λόγω πολυάριθμων λαθών», ανέφερε.
Και πρόσθεσε:
«Προσπαθήσαμε να συνεργαστούμε με την ηγεσία για να επιλύσουμε αυτά τα ζητήματα, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Μεταξύ αυτών των λαθών ήταν αποφάσεις που ελήφθησαν χωρίς να ζητηθεί η γνώμη των βουλευτών».
Οι δηλώσεις του αποτυπώνουν το εσωτερικό πολιτικό υπόβαθρο της αλλαγής ηγεσίας, η οποία προηγήθηκε της ανατροπής της στάσης του κοινοβουλίου απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα και οι διπλωματικές κινήσεις της Αθήνας
Η απόφαση της λιβυκής Βουλής συνιστά δυσμενή εξέλιξη για την ελληνική διπλωματία, καθώς αφορά μια συμφωνία την οποία η Αθήνα έχει απορρίψει από την πρώτη στιγμή, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποτελεί σταθερή πηγή έντασης στις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, καθώς η οριοθέτηση που προβλέπει δεν αναγνωρίζει, κατά την ελληνική θέση, την επήρεια των ελληνικών νησιών που παρεμβάλλονται μεταξύ των τουρκικών και λιβυκών ακτών.
Η Αθήνα είχε επιδιώξει το προηγούμενο διάστημα να ενισχύσει την παρουσία και την επιρροή της στη Λιβύη, διατηρώντας επαφές με τα αντίπαλα πολιτικά κέντρα της χώρας.
Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης είχε επισκεφθεί τόσο την ανατολική όσο και τη δυτική Λιβύη, πραγματοποιώντας συνομιλίες με εκπροσώπους των δύο πλευρών.
Βασική επιδίωξη των ελληνικών πρωτοβουλιών ήταν η διατήρηση διαύλων επικοινωνίας και η αποτροπή κινήσεων που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη θέση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Η κοινοβουλευτική επικύρωση, εφόσον επιβεβαιωθεί και αποτυπωθεί πλήρως στις επίσημες διαδικασίες, δημιουργεί νέα δεδομένα για την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Παράλληλα, η ενδεχόμενη διεύρυνση της τουρκικής δραστηριότητας στον τομέα των υπεράκτιων ερευνών αναμένεται να αποτελέσει πρόσθετο πεδίο διπλωματικής αντιπαράθεσης.
Σε κάθε περίπτωση, η μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης καταδεικνύει ότι η Άγκυρα επιχειρεί πλέον να εδραιώσει την επιρροή της πέρα από την κυβέρνηση της Τρίπολης, επεκτείνοντας τις επαφές της και προς το στρατόπεδο της Βεγγάζης, με άμεσο ενδιαφέρον για την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο.