Χρήστος Κάτσικας
Μια σχολική ημέρα μπορεί να αλλάξει μέσα σε λίγα λεπτά, όταν ο εκπαιδευτικός που προσπαθεί να χωρίσει δύο μαθητές, να αντιμετωπίσει μια επικίνδυνη συμπεριφορά ή να εφαρμόσει τον κανονισμό βρίσκεται αντιμέτωπος με μια καταγγελία και καλείται να εξηγήσει, μακριά από την τάξη, τι ακριβώς συνέβη σε μια στιγμή έντασης.
Η μετάβαση από την παιδαγωγική ευθύνη στη δικαστική
εμπλοκή αποτελεί μια ιδιαίτερα δύσκολη δοκιμασία, καθώς ο άνθρωπος που ανέλαβε
να προστατεύσει τους μαθητές του μπορεί να χρειαστεί δικηγόρο, να δώσει
καταθέσεις και να περιμένει επί μακρόν την αποσαφήνιση μιας υπόθεσης,
συνεχίζοντας στο μεταξύ να εργάζεται κάτω από το βάρος της αμφισβήτησης.
Το δικαίωμα του γονέα να ζητά έλεγχο και προστασία για το
παιδί του είναι αδιαπραγμάτευτο, όπως αδιαπραγμάτευτη είναι και η υποχρέωση
κάθε εκπαιδευτικού να λογοδοτεί για τις πράξεις του. Η ουσιαστική συζήτηση
αρχίζει από το πώς διερευνάται μια καταγγελία και ποια στήριξη παρέχεται σε
όλους τους εμπλεκομένους μέχρι να διαπιστωθούν τα πραγματικά περιστατικά.
Η απόφαση που πρέπει να ληφθεί μέσα σε δευτερόλεπτα
Η σχολική καθημερινότητα απαιτεί αποφάσεις που σπάνια
λαμβάνονται σε ιδανικές συνθήκες, αφού ένας καβγάς μπορεί να ξεσπάσει στο
διάλειμμα, μια προσβολή να εξελιχθεί σε επίθεση και ένας μαθητής να βρεθεί σε
κίνδυνο πριν προλάβει να οργανωθεί οποιαδήποτε συνεννόηση.
Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται να εκτιμήσει την κατάσταση, να
προστατεύσει τα παιδιά και να κινηθεί μέσα στα όρια των αρμοδιοτήτων του, ενώ
στη συνέχεια η παρέμβασή του ενδέχεται να περιγραφεί με διαφορετικό τρόπο από
κάθε παρόντα.
Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζονται σαφείς οδηγίες, εκπαίδευση
στη διαχείριση κρίσεων και διαδικασίες έγκαιρης καταγραφής, ώστε η αναζήτηση
της αλήθειας να στηρίζεται σε στοιχεία και να μη μετατρέπεται σε αντιπαράθεση
εντυπώσεων.
Η καταγγελία χρειάζεται έρευνα, ο άνθρωπος δίκαιη
αντιμετώπιση
Κάθε σοβαρή αναφορά για κακομεταχείριση μαθητή οφείλει να
εξετάζεται με προσοχή και ταχύτητα, με προτεραιότητα στην ασφάλεια του παιδιού
και χωρίς προσπάθειες συγκάλυψης για την προστασία της εικόνας του σχολείου.
Ταυτόχρονα, η υποβολή μιας καταγγελίας δεν αποδεικνύει
από μόνη της την ευθύνη του εκπαιδευτικού, όπως και η αδυναμία επιβεβαίωσής της
δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο γονέας ενήργησε κακόβουλα.
Ανάμεσα στην πρώτη αναφορά και στην τελική κρίση υπάρχει
μια διαδικασία που χρειάζεται εχεμύθεια, τεκμηρίωση και σεβασμό, ιδιαίτερα όταν
η δημοσιοποίηση ονομάτων ή αποσπασματικών περιγραφών στα κοινωνικά δίκτυα
μπορεί να προκαλέσει βλάβη σε παιδιά, οικογένειες και εκπαιδευτικούς πριν
εξεταστούν τα γεγονότα.
Όταν ο φόβος περιορίζει την παιδαγωγική πρωτοβουλία
Μια απειλή μήνυσης για βαθμολογία, παρατήρηση ή εφαρμογή
ενός σχολικού κανόνα μπορεί να δημιουργήσει πίεση που υπερβαίνει τη
συγκεκριμένη διαφωνία, καλλιεργώντας στον εκπαιδευτικό την αίσθηση ότι κάθε
δύσκολη απόφαση ενδέχεται να εξελιχθεί σε προσωπική περιπέτεια.
Ο κίνδυνος είναι να εγκατασταθεί μια αμυντική
καθημερινότητα, στην οποία η πρωτοβουλία υποχωρεί και η σκέψη «πώς θα βοηθήσω
το παιδί;» συνοδεύεται διαρκώς από την αγωνία «πώς θα προστατευτώ αν αμφισβητηθεί
η ενέργειά μου;».
Η αβεβαιότητα αυτή επιβαρύνει και τη σχέση
σχολείου–οικογένειας, αφού η συνεργασία δυσκολεύεται όταν η επικοινωνία
οργανώνεται γύρω από την υποψία και την απειλή, αντί γύρω από την κοινή
προσπάθεια κατανόησης και επίλυσης ενός προβλήματος.
Η νομική στήριξη πρέπει να είναι διαθέσιμη όταν
χρειάζεται
Για έναν εκπαιδευτικό που καλείται να δώσει εξηγήσεις, η
ανάγκη νομικής καθοδήγησης είναι συχνά άμεση, ενώ το κόστος εκπροσώπησης, οι
μετακινήσεις και η προετοιμασία της υπόθεσης προστίθενται στην ψυχική
επιβάρυνση.
Η συνδρομή των σωματείων είναι πολύτιμη, όμως η Πολιτεία
οφείλει να εξασφαλίζει μια σαφή και λειτουργική διαδικασία υποστήριξης για
υποθέσεις που συνδέονται με την άσκηση υπηρεσιακών καθηκόντων, με γνωστές
προϋποθέσεις και έγκαιρη ενημέρωση.
Η διοίκηση χρειάζεται να συμβάλλει στη διαφύλαξη των
στοιχείων, στην αποσαφήνιση των διαδικασιών και στη συνέχεια της σχολικής
λειτουργίας, χωρίς να προκαταλαμβάνει την κρίση των αρμόδιων αρχών ή να αφήνει
τον εκπαιδευτικό να αναζητά μόνος του απαντήσεις.
Ένα σχολείο που προστατεύει τους ανθρώπους του μπορεί να
ακούει προσεκτικά το παιδί, να αντιμετωπίζει σοβαρά την ανησυχία του γονέα και
να εξασφαλίζει δίκαιη μεταχείριση στον εκπαιδευτικό. Αυτή η εμπιστοσύνη
χτίζεται με καθαρούς κανόνες και καθημερινή παρουσία, ώστε η ευθύνη της τάξης
να συνοδεύεται από την υποστήριξη που απαιτεί.