Ένα ισχυρό επεισόδιο Ελ Νίνιο βρίσκεται σε εξέλιξη, προκαλώντας αυξημένο ενδιαφέρον για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στις καιρικές συνθήκες τους επόμενους μήνες. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για ένα από τα ισχυρότερα επεισόδια που έχουν καταγραφεί από το 1950, με πιθανές συνέπειες σε πολλές περιοχές του πλανήτη, από ξηρασίες και καύσωνες μέχρι έντονες βροχοπτώσεις και ακραία καιρικά φαινόμενα.
Το ερώτημα, ωστόσο, είναι τι σημαίνει αυτή η εξέλιξη για
την Ελλάδα και κατά πόσο μπορεί να επηρεάσει τον φετινό χειμώνα, τη θερμοκρασία
και τις βροχοπτώσεις στη χώρα μας.
Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής του Πανεπιστημίου
Πατρών, Αθανάσιος Αργυρίου, η σύνδεση του Ελ Νίνιο με τον καιρό στην Ευρώπη και
ειδικότερα στην Ελλάδα δεν είναι ευθεία, ούτε οδηγεί σε σταθερά
επαναλαμβανόμενα αποτελέσματα.
«Παρότι το Ελ Νίνιο μπορεί να επηρεάσει την ατμοσφαιρική
κυκλοφορία σε πολύ μεγάλες γεωγραφικές αποστάσεις, η επίδρασή του στον καιρό
της Ευρώπης και ιδιαίτερα της Ελλάδας δεν είναι ούτε άμεση ούτε πάντοτε η
ίδια», επισημαίνει.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα – Μπορούμε να προβλέψουμε τον
χειμώνα;
Η ένταση του φαινομένου δεν αρκεί από μόνη της για να
εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με τις καιρικές συνθήκες που θα
επικρατήσουν στη χώρα μας. Η επίδρασή του εξαρτάται από την εποχή, τα
χαρακτηριστικά και την έντασή του, αλλά και από την αλληλεπίδρασή του με άλλα
συστήματα ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας.
Ένας από τους παράγοντες που συνυπολογίζονται είναι η
κύμανση του Βορείου Ατλαντικού (NAO), η οποία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την
κυκλοφορία των ατμοσφαιρικών συστημάτων στην Ευρώπη.
Όπως διευκρινίζει ο Αθανάσιος Αργυρίου:
«Επομένως, ακόμη και ένα ιδιαίτερα ισχυρό επεισόδιο Ελ
Νίνιο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι στην Ελλάδα θα έχουμε θερμότερο ή ψυχρότερο
χειμώνα, ούτε ότι οι βροχοπτώσεις θα είναι περισσότερες ή λιγότερες από τις
αντίστοιχες κλιματικές τιμές.
Το φαινόμενο μπορεί να τροποποιήσει τις πιθανότητες
εμφάνισης ορισμένων ατμοσφαιρικών συνθηκών, αλλά δεν καθορίζει από μόνο του την
εξέλιξη του καιρού στη χώρα μας».
Για να υπάρξει πιο αξιόπιστη εικόνα σχετικά με τον
επερχόμενο χειμώνα, απαιτείται η αξιοποίηση των εποχικών προγνώσεων και των
προγνωστικών αριθμητικών μοντέλων της ατμόσφαιρας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται
τα μοντέλα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων
(ECMWF).
Ο καθηγητής υπογραμμίζει, πάντως, ότι οι εποχικές
προγνώσεις χαρακτηρίζονται από σημαντική αβεβαιότητα, η οποία πρέπει να
λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγησή τους.
Τι είναι το Ελ Νίνιο και πώς επηρεάζει τον πλανήτη
Το Ελ Νίνιο αποτελεί τη θερμή φάση μιας φυσικής
διακύμανσης του συστήματος ωκεανού – ατμόσφαιρας στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό.
Η πλήρης επιστημονική ονομασία του φαινομένου είναι ElNiño – Southern Oscillation
(ENSO), ενώ η αντίθετη, ψυχρή φάση είναι γνωστή ως LaNiña.
Όπως εξηγεί ο Αθανάσιος Αργυρίου, το φαινόμενο
χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας
στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό, οι οποίες συνοδεύονται από μεταβολές
στους ανέμους, την ατμοσφαιρική πίεση, τη νέφωση και τις βροχοπτώσεις στις
τροπικές περιοχές.
Δεν πρόκειται, επομένως, απλώς για μια αύξηση της
θερμοκρασίας των υδάτων, αλλά για μια σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ ωκεανού και
ατμόσφαιρας, που μπορεί να επηρεάσει τα καιρικά συστήματα σε μεγάλη απόσταση.
Τα επεισόδια ENSO εμφανίζονται ακανόνιστα, συνήθως κάθε
δύο έως επτά χρόνια, ενώ παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές ως προς την ένταση,
τη γεωγραφική κατανομή των θερμοκρασιακών αποκλίσεων και τις επιπτώσεις τους.
Πώς μεταβάλλει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία
Η αυξημένη θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στον
τροπικό Ειρηνικό μεταβάλλει τις περιοχές στις οποίες ανεβαίνουν θερμές και
υγρές αέριες μάζες και σχηματίζονται εκτεταμένα νέφη και βροχοπτώσεις.
Αυτές οι μεταβολές επηρεάζουν την τροπική ατμοσφαιρική
κυκλοφορία και την κατανομή της θερμότητας στην ατμόσφαιρα. Μέσω ατμοσφαιρικών
κυμάτων μεγάλης κλίμακας και αλλαγών στους αεροχειμάρρους, οι επιπτώσεις
μπορούν να μεταφερθούν πολύ μακριά από τον Ειρηνικό, μεταβάλλοντας τις
πιθανότητες εμφάνισης συγκεκριμένων θερμοκρασιακών και βροχομετρικών συνθηκών
σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη.
Για τη διάρκεια του φαινομένου, ο καθηγητής αναφέρει ότι
ένα επεισόδιο Ελ Νίνιο διαρκεί συνήθως από εννέα έως δώδεκα μήνες, αν και
ορισμένες φορές μπορεί να παραταθεί.
Συχνά αναπτύσσεται κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους,
φτάνει στην κορύφωσή του κοντά στον χειμώνα του Βόρειου Ημισφαιρίου και
εξασθενεί την επόμενη άνοιξη ή το καλοκαίρι.
Ένα από τα ισχυρότερα επεισόδια από το 1950
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της αμερικανικής Υπηρεσίας
Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA) στις 8 Οκτωβρίου 2026, το εν εξελίξει επεισόδιο
Ελ Νίνιο ενισχύεται και εκτιμάται ότι θα παραμείνει ισχυρό έως πολύ ισχυρό κατά
τη διάρκεια του χειμώνα του 2026.
Ειδικότερα, για την περίοδο Νοεμβρίου 2026 – Ιανουαρίου
2027, η πιθανότητα το φαινόμενο να ξεπεράσει σε ένταση κάθε προηγούμενο
επεισόδιο που έχει καταγραφεί από το 1950 εκτιμάται στο 70%.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Αθανάσιος Αργυρίου, η ένταση
του φαινομένου δεν συνεπάγεται αυτομάτως αντίστοιχης έκτασης επιπτώσεις σε κάθε
χώρα. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να συναχθεί με βεβαιότητα
ούτε η εξέλιξη της θερμοκρασίας ούτε η κατανομή των βροχοπτώσεων κατά τη
διάρκεια του χειμώνα.
Οι επιπτώσεις στην
παγκόσμια παραγωγή και τα δημητριακά
Οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο δεν περιορίζονται στον καιρό,
καθώς μπορούν να επηρεάσουν και την αγροτική παραγωγή, τις τιμές των τροφίμων
και τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απόφαση της
Kellogg’s να αλλάξει τη συνταγή των δημητριακών RiceKrispies και CocoPops στη
Βρετανία. Η εταιρεία ανακοίνωσε ότι τα συγκεκριμένα προϊόντα δεν θα
παρασκευάζονται πλέον αποκλειστικά από ολόκληρους κόκκους ρυζιού, αλλά από
αλεύρι καλαμποκιού και αλεύρι ρυζιού, ενώ θα περιλαμβάνουν πλέον και γλουτένη
σίτου.
Η αλλαγή συνδέεται με τις διαταραχές στην εφοδιαστική
αλυσίδα και τις δυσκολίες στην προμήθεια ορισμένων αγροτικών προϊόντων,
εξαιτίας των ακραίων καιρικών συνθηκών που πλήττουν καλλιέργειες, ιδιαίτερα στη
Νοτιοανατολική Ασία. Στην περιοχή αυτή παράγεται περισσότερο από το ένα τέταρτο
της παγκόσμιας ποσότητας ρυζιού, με τις επιπτώσεις στην παραγωγή να συμβάλλουν
στην αύξηση των τιμών.
Η εταιρεία υποστηρίζει ότι οι νέες εκδοχές των προϊόντων
έχουν αξιολογηθεί ως προς τη γεύση, την εμφάνιση και την υφή, λαμβάνοντας υπόψη
και τις αντιδράσεις των καταναλωτών. Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι οι αλλαγές σε
προϊόντα με μακρά παρουσία στην αγορά μπορεί να γίνουν αισθητές από το κοινό.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη αποτελεί ένα παράδειγμα του πώς οι
ακραίες καιρικές συνθήκες μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο τις καλλιέργειες, αλλά
και την παραγωγή, το εμπόριο και το κόστος βασικών προϊόντων σε διεθνές
επίπεδο.
Πυρκαγιές, ξηρασίες, πλημμύρες και καύσωνες σε πολλές
περιοχές του κόσμου
Το Ελ Νίνιο συνδέεται με μεταβολές στα παγκόσμια καιρικά
μοτίβα, οι οποίες σε ορισμένες περιοχές αυξάνουν την πιθανότητα εκδήλωσης ακραίων
φαινομένων. Ξηρασίες, πλημμύρες, παρατεταμένοι καύσωνες και δασικές πυρκαγιές
συγκαταλέγονται στις επιπτώσεις που έχουν απασχολήσει την επιστημονική
κοινότητα σε προηγούμενα επεισόδια.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα του BBC, περιοχές όπως η
Ινδονησία, η Ινδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται αντιμέτωπες με καιρικές
συνθήκες που συνδέονται με την εξέλιξη του φαινομένου.
Η ενίσχυση του Ελ Νίνιο αναμένεται να επηρεάσει τα
παγκόσμια καιρικά μοτίβα και τους επόμενους μήνες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι
όλες οι περιοχές θα αντιμετωπίσουν τις ίδιες συνθήκες.
Για την Ελλάδα, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η εξέλιξη
του φαινομένου χρειάζεται να παρακολουθείται, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της
πρόγνωση για έναν θερμότερο ή ψυχρότερο χειμώνα, ούτε για περισσότερες ή λιγότερες
βροχοπτώσεις. Η εικόνα θα διαμορφωθεί από τον συνδυασμό πολλών ατμοσφαιρικών
παραγόντων και τις νεότερες εποχικές προγνώσεις.
