CERN / Για πρώτη φορά στα άδυτα του «ζεπτοσύμπαντος» – Η πιο μικροσκοπική κλίμακα που έχει μελετηθεί ποτέ


Ένα ακόμη σημαντικό βήμα στην εξερεύνηση των θεμελιωδών συστατικών του Σύμπαντος πραγματοποίησαν επιστήμονες του CERN, εντοπίζοντας ενδείξεις μιας εξαιρετικά σπάνιας αλληλεπίδρασης υποατομικών σωματιδίων, η οποία συμβαίνει μόλις μία φορά ανά δέκα δισεκατομμύρια περιπτώσεις.

 

Το εύρημα επιτρέπει στους ερευνητές να διερευνήσουν φυσικά φαινόμενα σε ασύλληπτα μικρές κλίμακες, ανοίγοντας νέες προοπτικές για την ανακάλυψη σωματιδίων και νόμων της Φυσικής που παραμένουν άγνωστοι.

 

Η ανακάλυψη πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια του Μεγάλου Επιταχυντή Αδρονίων (LHC), του ισχυρότερου επιταχυντή σωματιδίων στον κόσμο, ο οποίος βρίσκεται στα γαλλοελβετικά σύνορα, κοντά στη Γενεύη.

 

Σύμφωνα με το επιστημονικό περιοδικό Live Science, τα αποτελέσματα, που παρουσιάστηκαν τον Νοέμβριο σε σεμινάριο του CERN, προσφέρουν στους φυσικούς τη δυνατότητα να εξερευνήσουν το λεγόμενο zeptoverse, δηλαδή τον κόσμο των φαινομένων που εκδηλώνονται σε αποστάσεις της τάξης των ζεπτομέτρων, περίπου ένα τρισεκατομμυριοστό του νανομέτρου.

 

Πρόκειται για κλίμακες απειροελάχιστες ακόμη και σε σύγκριση με το μήκος κύματος του ορατού φωτός, το οποίο κυμαίνεται μεταξύ 380 και 750 νανομέτρων.

 

Η σημασία του επιτεύγματος δεν περιορίζεται στην τεχνολογική πρόοδο. Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι η μελέτη τέτοιων φαινομένων θα συμβάλει στην απάντηση δύο από τα μεγαλύτερα αναπάντητα ερωτήματα της σύγχρονης Φυσικής: γιατί στο Σύμπαν κυριαρχεί η ύλη έναντι της αντιύλης και ποια είναι η φύση της σκοτεινής ύλης, που εκτιμάται ότι αντιστοιχεί περίπου στο 85% της συνολικής ύλης του Σύμπαντος.

Μια αλληλεπίδραση που εμφανίζεται μία φορά στα δέκα δισεκατομμύρια

 

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται τα λεγόμενα κουάρκ ομορφιάς (beautyquarks), συγγενικά των κουάρκ «άνω» και «κάτω», από τα οποία σχηματίζονται τα πρωτόνια και τα νετρόνια στους πυρήνες των ατόμων.

 

Τα κουάρκ ομορφιάς παράγονται κατά τις συγκρούσεις σωματιδίων στον LHC και είναι εξαιρετικά βραχύβια: διασπώνται μέσα σε περίπου 1,5 τρισεκατομμυριοστό του δευτερολέπτου.

 

Οι φυσικοί μελετούν τους διαφορετικούς τρόπους διάσπασής τους, αναζητώντας αποκλίσεις από τις θεωρητικές προβλέψεις που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν την ύπαρξη άγνωστων σωματιδίων.

 

Έπειτα από περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες αναζητήσεων, οι ερευνητές εντόπισαν για πρώτη φορά ενδείξεις μιας εξαιρετικά σπάνιας διάσπασης, γνωστής ως B⁰ → μ⁺μ⁻.

 

Κατά τη διαδικασία αυτή, ένα κουάρκ ομορφιάς και ένα αντικουάρκαλληλεπιδρούν μέσα σε ένα ουδέτερο μεσόνιο Β, με τελικό αποτέλεσμα την παραγωγή δύο σωματιδίων: ενός μιονίου και ενός αντιμιονίου.

 

«Μόνο ένα στα δέκα δισεκατομμύρια σωματίδια ομορφιάς διασπάται με αυτόν τον τρόπο», εξηγεί στο Live Science ο Χάρι Κλιφ, φυσικός του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ και μέλος της ερευνητικής ομάδας.

 

Η εξαιρετική σπανιότητα του φαινομένου είχε καταστήσει μέχρι σήμερα την ανίχνευσή του ιδιαίτερα δύσκολη.

Η τεχνολογία που επέτρεψε την ανακάλυψη

 

Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε το πείραμα LHCb, το οποίο έχει σχεδιαστεί ειδικά για τη μελέτη σωματιδίων που περιέχουν κουάρκ ομορφιάς.

 

Μια σημαντική αναβάθμιση του ανιχνευτή το 2024 επέτρεψε την ακριβέστερη αναγνώριση διαφορετικών τύπων σωματιδίων. Παράλληλα, η αξιοποίηση τεχνικών μηχανικής μάθησης βοήθησε τους επιστήμονες να απομονώσουν τα εξαιρετικά σπάνια σήματα από τον τεράστιο όγκο δεδομένων των συγκρούσεων.

 

«Σήμερα καταγράφουμε μέσα σε έναν χρόνο όσα παλαιότερα χρειαζόμασταν δέκα χρόνια για να καταγράψουμε», επισημαίνει ο Κλιφ.

 

Αυτή η εντυπωσιακή αύξηση των διαθέσιμων δεδομένων κατέστησε δυνατή την ανίχνευση της συγκεκριμένης διάσπασης.

Γιατί η ανακάλυψη μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα Φυσική

 

Παρά τη σημασία του ευρήματος, οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη εντοπίσει ενδείξεις ύπαρξης άγνωστων σωματιδίων.

 

Αντίθετα, τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα συμφωνούν με τις προβλέψεις του Καθιερωμένου Προτύπου της Σωματιδιακής Φυσικής, της θεωρίας που περιγράφει με τη μεγαλύτερη έως σήμερα ακρίβεια τη συμπεριφορά των θεμελιωδών σωματιδίων.

 

Αυτό, ωστόσο, δεν μειώνει την αξία της ανακάλυψης. Το Καθιερωμένο Πρότυπο, παρά τις επιτυχίες του, αδυνατεί να εξηγήσει κρίσιμα χαρακτηριστικά του Σύμπαντος, μεταξύ των οποίων η σκοτεινή ύλη και η επικράτηση της ύλης έναντι της αντιύλης.

 

«Είμαστε βέβαιοι ότι υπάρχουν νέα σωματίδια που περιμένουν να ανακαλυφθούν και τα οποία θα μπορούσαν να εξηγήσουν μυστήρια όπως η σκοτεινή ύλη και η ίδια η ύπαρξη της ύλης στο Σύμπαν», δηλώνει ο Κλιφ.

 

Όπως εξηγεί, ένας πιθανός λόγος που τα σωματίδια αυτά παραμένουν αόρατα είναι ότι οι επιδράσεις τους εκδηλώνονται μόνο σε εξαιρετικά μικρές αποστάσεις.

 

«Εξερευνώντας την κλίμακα των ζεπτομέτρων, αποκτούμε την καλύτερη δυνατή ευκαιρία να ανακαλύψουμε αυτά τα νέα σωματίδια», υπογραμμίζει.

 

Η συγκεκριμένη διάσπαση προσφέρει πλέον ένα νέο πεδίο ακριβών μετρήσεων. Εάν μελλοντικά εντοπιστούν αποκλίσεις από τις προβλέψεις του Καθιερωμένου Προτύπου, θα μπορούσαν να αποτελέσουν τις πρώτες ενδείξεις μιας βαθύτερης θεωρίας για τη λειτουργία του Σύμπαντος.

 

Το επόμενο βήμα και η αβεβαιότητα της χρηματοδότησης

 

Οι ερευνητές φιλοδοξούν να συγκεντρώσουν τα επόμενα χρόνια εκατοντάδες καταγραφές αυτής της σπάνιας διάσπασης, ώστε να πραγματοποιήσουν μετρήσεις πολύ μεγαλύτερης ακρίβειας.

 

Για τον σκοπό αυτό σχεδιάζονται περαιτέρω αναβαθμίσεις του LHCb, οι οποίες θα αξιοποιήσουν την προγραμματισμένη αύξηση της φωτεινότητας του επιταχυντή κατά τη δεκαετία του 2030, επιτρέποντας την καταγραφή περισσότερων συγκρούσεων.

 

Ωστόσο, η συνέχιση του ερευνητικού προγράμματος αντιμετωπίζει αβεβαιότητα, καθώς, σύμφωνα με τον Κλιφ, η πρόσφατη απόφαση του Ηνωμένου Βασιλείου να αποσύρει τη χρηματοδότησή του δημιουργεί ερωτήματα για τις μελλοντικές δυνατότητες του πειράματος.

 

Παρά τις δυσκολίες, ο Βρετανός φυσικός θεωρεί ότι η σημαντικότερη κατάκτηση είναι πως οι επιστήμονες μπορούν πλέον να διερευνούν φαινόμενα σε κλίμακες που μέχρι πρόσφατα βρίσκονταν πέρα από τις πειραματικές τους δυνατότητες.

 

Η νέα ανακάλυψη δεν ανατρέπει ακόμη τους γνωστούς νόμους της Φυσικής. Ανοίγει, όμως, ένα πρωτοφανές παράθυρο στον υποατομικό κόσμο, εκεί όπου ενδέχεται να κρύβονται οι απαντήσεις σε ορισμένα από τα βαθύτερα μυστήρια του Σύμπαντος.

 

 

 

 

 

 

 

Δημοσίευση σχολίου

Νεότερη Παλαιότερη