«Λίγο ακόμα θα ιδούμε τις αμυγδαλιές ν' ανθίζουν, τα μάρμαρα να λάμπουν στον ήλιο, τη θάλασσα να κυματίζει, λίγο ακόμα, να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα». Γ. Σεφέρης
Βήμα προς βήμα ο κορωνοϊός (COVID-19) εισέβαλε σχεδόν σε κάθε όργανο του
ανθρώπινου σώματος παίρνοντας πρώτα την ανάσα του. Οι πνεύμονες των
ηλικιωμένων ήταν οι πρώτοι που
προσβλήθηκαν και στη συνέχεια το αίμα, με τον ιό να αρχίζει να χτυπά και
νεότερες ηλικίες δυστυχώς!!! Χάθηκαν ζωές στο Lockdown από COVID (3687), όπως και από άλλες αιτίες. Με
την πανδημία αυξήθηκε η ανισότητα και διεύρυνε
τη διανοητική φτώχεια. Με διαρκή έρευνα η επιστήμη άρχισε να κατανοεί
τον ιό. Η καλύτερη αντιμετώπιση θα είναι το εμβόλιο. Προβλέπεται ότι σε δύο
δόσεις θα παράγονται αντισώματα για την προστασία και την υπεράσπιση του
εμβολιασθέντα. Θα χρειαστούν μερικές εβδομάδες γι΄ αυτό. Ίσως επίσης από αυτά
που ξέρουμε είναι ότι, εάν κάποιος
προσβληθεί ταυτόχρονα από γρίπη και κορωνοϊό,
μπορεί να νοσήσει πιο σοβαρά ενώ λιγότερο αν έχει ήδη λάβει το εμβόλιο της
γρίπης.
Από τότε που ο άνθρωπος εξημέρωσε τα ζώα, έζησαν αρμονικά
μαζί, όμως κάποιες φορές κάτι πήγε
στραβά (γρίπη των αλόγων, χοίρων, πτηνών, βοοειδών, λύσσα, αφθώδης πυρετός,
ασθένεια τρελών αγελάδων και άλλες ανθρωπονόσοι). Καθώς ο άνθρωπος εγκατέλειπε
την αγροτική ζωή για την πόλη, οι ασθένειες της παιδικής ηλικίας αυξήθηκαν ως
αποτέλεσμα της αστικοποίησης (δηλαδή του συνωστισμού, σε συνδυασμό με τις κακές
συνθήκες υγιεινής). Σε αρκετές περιπτώσεις ο άνθρωπος αντιπάλεψε τις ασθένειες
αυτές και με εμβόλια. Ο Edward
Jenner
αποκάλεσε τη διαδικασία του εμβολιασμού κατά της ευλογιάς vaccination, vaccine-inoculation.
Ο COVID-19
είναι φονικός, περισσότερο για ευάλωτες ομάδες και κοινότητες.
Η επιστήμη σήμερα μας λέει ότι αναμένεται τώρα μια
επιπλέον αύξηση των λοιμώξεων. Ευτυχώς, η προοπτική βελτιώνεται: ο αριθμός των
κρουσμάτων πέφτει, όμως, χρειάζεται προσοχή,
διότι ο θάνατος θα έρθει μετά τις γιορτές ως αποτέλεσμα προ των εορτών
κορύφωσης των κρουσμάτων. Στην πορεία
της πανδημίας, έχουν αναδυθεί, πολιτικές και κοινωνικές παθογένειες. Επίσης
κατά τη διάρκεια της πανδημίας, αιτία και αποτέλεσμα έχουν μπερδευτεί, άρθρα κάθε λογής στα μέσα
μαζικής ενημέρωσης έχουν γραφτεί και ιστορίες συνωμοσίας αναδύονται. Με αποτέλεσμα βέβαια την πληθώρα ψυχικών
προβλημάτων. Η αυτοκτονία με το COVID-19
ήδη αναφέρεται στον ιατρικό τύπο, ως
«θάνατος απόγνωσης». Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο COVID ενισχύει την κοινωνική ανισότητα και
ότι δυστυχώς τα γεγονότα συνωμοτούν και
τονίζουν την εικόνα αυτή. Στο Τιτανικό οι περισσότεροι επιβάτες σε όλα τα
καταστρώματα έχασαν τη ζωή τους. Τα παγόβουνα βέβαια του φονικού COVID, θα τα αποφύγουμε ή και θα λιώσουν,
καθώς ακολουθούμε σχολαστικά τους οδηγίες που ορίζονται.
Σε αυτούς τους καιρούς κρίσης του COVID-19, εύχομαι ολόψυχα σε όλους αντοχή,
σύνεση, καλή πορεία και συνέχεια. Ενθαρρύνω και προτρέπω με όλες τις δυνάμεις
μου, εμείς οι πολίτες αυτής της ωραίας χώρας, σ΄ αυτές τις δύσκολες στιγμές να
μην χάνουμε την ψυχραιμία μας και να διατηρούμε την επαγρύπνηση και την αίσθηση
του επείγοντος. Να κρατάμε αναμμένο το πάθος, την αγάπη για τη ζωή και την αισιοδοξία μας, καθώς και τη καθημερινή μας διάθεση, όπως και το κέφι μας μέσα στην οικογένεια, που είναι η
βασική μας στήριξη.
Ο COVID
είναι παντού, κρύβεται και παραμονεύει έτοιμος να χτυπήσει. Σήμερα υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες συνάνθρωποι
μας που νοσηλεύονται και εκατοντάδες βρίσκονται σε τμήματα επειγόντων (ΜΕΘ) στα
ήδη υπερφορτωμένα νοσοκομεία του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ). Αυτή τη
στιγμή ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού, είναι μολυσμένο με τον ιό και συνεπώς
οι επαφές μας θα πρέπει να ελαχιστοποιηθούν και φυσικά να τηρούμαι με σχολαστική
ευλάβεια τις οδηγίες των ειδικών. Έτσι θα προστατεύουμε τους αγαπημένους μας,
με υπομονή και απόλυτη εφαρμογή των μέτρων. Αν δεν προσέξουμε, οι επόμενοι
μήνες μπορεί να είναι, για τη δημόσια υγεία,
οι πιο δύσκολοι και από αυτούς της περιόδου της κατοχής και του λιμού
της Αθήνας. Να μην το ξεχνάμε!!! Δεν επιτρέπεται καμιάς μορφής
εφησυχασμός. Παρακαλώ θερμά, ακολουθείτε
τις οδηγίες των ειδικών, παραμένετε στο
σπίτι, φροντίζοντας έτσι την υγεία σας και την υγεία των αγαπημένων
σας. Χρειάζεται υπομονή!!!
Ο χειμώνας θα είναι δύσκολος εξ αιτίας του COVID,
και πέραν από την άνοιξη πρέπει να αντιμετωπιστούν από σήμερα, σειρά
μελλοντικών προβλημάτων, όπως η Ψυχική
Υγεία και η κατάσταση ασθενών, που αναγκαστικά, η άμεση φροντίδα τους
καθυστέρησε. Όμως οι γιορτές πλησιάζουν, με την επιδημιολογική κατάσταση να μην
επιτρέπει καθόλου εφησυχασμό. Επαγρυπνείτε!!!
Ο θρίαμβος του 1821, σκεπάστηκε από μια πληθώρα λοιμωδών
νόσων. Οι συνθήκες υγείας στην Ελλάδα ήταν αξιοθρήνητες (τύφος, πανούκλα,
χολέρα, ανεμοβλογιά, ελονοσία, φυματίωση). Εκατό χρόνια αργότερα, το 1920 οι συνθήκες υγείας μοιάζουν με αυτές που αντιμετώπιζε τότε η Ελλάδα
(Ισπανική γρίπη, μεγάλη εισροή προσφύγων, πανδημία δάγκειου πυρετού στο
υπόβαθρο ενδημικής ελονοσίας - και όλα αυτά με ένα ανύπαρκτο σύστημα υγείας). Η
πανδημία της Ισπανικής Γρίπης μάλιστα
έπεσε σαν μια κατάρα, με την αγριότητα της να μοιάζει μόνο με τις πληγές του
Μεσαίωνα. Πολλοί πέθαιναν ο ένας πάνω
στον άλλο. Το 1925, η κατάσταση περιγράφτηκε ως «άγρια κατάρα, κακομοιριά και
διψά δέρνει όλες σχεδόν τις πόλεις της Ελλάδας»
και σχετικά με την υγεία «ιδού ο μέγας θεός της ευτυχίας του λαού. Και ο
Ελληνικός λαός δεν δύναται να ισχυρισθεί ότι έχει λύση τα προβλήματα της υγείας
του, ούτε το κράτος θα μας βεβαιώσει ότι
η υγιεινή πολιτική του θριαμβεύει».
Τότε είναι που εκτοξεύτηκε μια βραχύβια ένδοξη στιγμή της
ελληνικής δημόσιας υγείας. Τότε είναι
που η υγεία έγινε κέντρο βάρους της ανάπτυξης του έθνους. Όμως το καταστροφικό
στίγμα της εποχής είναι ότι, οι τοπικοί γιατροί, οι πολιτικοί, ο Τύπος,
υπουργοί και δημόσιοι υπάλληλοι - γραφειοκράτες εργάστηκαν ενεργά, για να
αποτρέψουν ξένους και ντόπιους εμπειρογνώμονες και έτσι σταμάτησαν τις διεθνείς
προσπάθειες για μεταρρύθμιση της δημόσιας υγείας στην Ελλάδα. Τι είναι τόσο
διαφορετικό σήμερα; Ο τομέας της υγείας στην Ελλάδα δεχόταν υπόγεια οργανωμένες
παρεμβάσεις, που προέρχονταν μέσα από το ίδιο το σύστημα. Ιδού η Πρωτοβάθμια
Φροντίδα Υγείας.
Σήμερα ένα βήμα πριν από την εμβληματική πια Εθνική
γιορτή, 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821, η Ελλάδα δεν έχει ακόμη έναν
οδικό χάρτη για το μέλλον της. Πουθενά δεν υπάρχει μια ελληνική προοπτική ή
πολιτική αφήγηση για τη δημόσια υγεία. Πουθενά δεν υπάρχει μια εκτίμηση της
αξιοσημείωτης συμβολής της δημόσιας υγείας, η οποία μεταξύ άλλων βοήθησε στην
αύξηση κατά 20 χρόνια της διάρκειας ζωής του μέσου Έλληνα, κυρίως μέσω της
Υγειονομικής Σχολής Αθηνων (ΥΣΑ) που πρόσφατα δυστυχώς καταργήθηκε. Πρόκειται
για ιστορικό θεσμό, μέρος της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς που έπεσε θύμα μέσα σε μια νύχτα. Η αναγκαία ανάκτησή της
είναι δύσκολη στη σημερινή κατάσταση που οι πολιτικές αλληλεπιδράσεις σε όλα τα
επίπεδα ασχολούνται πάρα πολύ, κατηγορώντας ο ένας τον άλλο με διαβρωτικά
κοινωνικά αποτελέσματα. Χρειάζεται και απαιτείται, μια αναπτυγμένη και προσεγμένη
έκθεση, για την υγεία του έθνους.
Ήμουν παρών στο ξεκίνημα του Βρετανικού NHS-ΕΣΥ ως παιδί, παρών στα υγειονομικά
συστήματα της Αμερικής (Medicaid/Medicare), παρών σαν ερευνητής του
Εθνικού Συστήματος Υγείας (1983 ΕΣΥ).
Πιο συγκεκριμένα καλεσμένος της ιατρικής σχολής για την ανάπτυξη της
βιοιατρικης τεχνολογίας στην Ελλάδα και στη συνέχεια ως καθηγητής και
κοσμήτορας της Υγειονομικής Σχολής Αθηνών (ΥΣΑ). Σημειωτέον ότι το ΕΣΥ
δημιουργήθηκε από ομάδα επιστημόνων με κοινωνικό κυρίως προσανατολισμό. Στη
δύσκολη πορεία του, εξασφάλισε τη πρόσβαση του πληθυσμού σε υπηρεσίες υγείας
και ειδικά στην επαρχία και μέχρι το 2008 έιχε προστεθεί 2-3 έτη στη προσδόκιμο
ζωής.
Η δε Υγειονομική Σχολή Αθηνών (ΥΣΑ), που αφορά την
δημόσια υγεία, αναγνωρίστηκε ως μεγάλο όπλο για την ανάπτυξη και την
λειτουργία-εφαρμογή του ΕΣΥ, το οποίο αναφέρθηκε ως «φωτεινό σημείο» στο
ουράνιο θόλο της υγείας. Όμως δυστυχώς
εγκαταλείφθηκε νωρίς από τον δημιουργό του και στηρίχθηκε ανεπαρκώς, από όλες
τις επόμενες κυβερνήσεις. Αφού η Ελλάδα βρέθηκε σε κατάσταση αδυναμίας χρηματοδότησης του εθνικού ελλείμματος και
εξόφλησης του χρέους (2009-10), το οικονομικό βάρος έπεσε πάνω στους έλληνες
και στο ΕΣΥ. Και μειώθηκαν μισθοί
και δαπάνες υγείας. Θεωρώ ότι η επιτυχία
της Ελλάδας στη διαχείριση του πρώτου κύματος του COVID, οφειλόταν στις γρήγορες αποφάσεις της
κυβέρνησης, αλλά και στο λανθάνοντα φόβο των ειδικών ότι η αντοχή των Ελλήνων
και του ΕΣΥ είχε μειωθεί σημαντικά τη τελευταία δεκαετία λόγω των μνημονίων.
Η δήθεν αναξιοπιστία, στην καταγραφή στοιχείων ακούγεται
παντού στον κόσμο, όμως εκτός του ότι δημιουργεί θόρυβο καταπνίγει επίσης τη
κρίσιμη πληροφορία. Παρόλο που η επιστήμη βασίζεται σε στοιχεία, μπορεί να
επεξεργάζεται με διαφορετικούς τρόπους και με διαφορετικές ομάδες ειδικών ότι
πληροφορία έρχεται από αυτούς. Η πανδημία έχει προκαλέσει μια διεθνή κατάσταση
έκτακτης ανάγκης, για προστασία της
επιστήμης. Η κοινωνία παράγει συνωμοσία πως και η θανατηφόρα πανδημία του COVID, είναι μέρος μιας πολιτικής -
κοινωνικής ατζέντας για τη μείωση του πληθυσμού. Στην περίπτωση του Ισπανικής
Γρίπης, αιτίες που προτάθηκαν ήταν η ασπιρίνη και η Γερμανική προβοκάτσια. Πολλά πρέπει να εξεταστούν επιστημονικά, και
να επιμεριστεί το βάρος των προσπαθειών μας, γνωρίζοντας ότι πολλοί άνθρωποι
για διάφορους λόγους υποφέρουν από τον COVID, και τον φόβο του θανάτου για τους
ιδίους και την οικογένεια τους, όπως και ότι συνάνθρωποι μας βρίσκονται
διασσωληνομένοι. Δυστυχώς τα ενα τρίτο από αυτούς δεν θα σωθούν παρα τις τεράστιες προσπάθειες
του υγειονομικού προσωπικού.
Η πανδημία COVID-19
έχει σαφώς προκαλέσει παγκόσμια κινητοποίηση λόγω των σοβαρότατων υγειονομικών,
οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών. Όμως υπάρχουν κι άλλες, ακόμη
σοβαρότερες, υπαρξιακού χαρακτήρα για την ανθρωπότητα απειλές. Για παράδειγμα,
τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με την καταστροφή που θα προκληθεί από τυχόν
χρήση πυρηνικών όπλων: σε αυτή την απευκταία περίπτωση ο χρόνος της
ανθρωπότητας στη γη θα έχει τελειώσει. Φανταστείτε έναν κόσμο με ελάχιστους
επιζώντες, με διαλυμένα κράτη, με ολοσχερώς κατεστραμμένο φυσικό, πολιτιστικό
και ανθρωπογενές περιβάλλον.
Δυο εβδομάδες πριν τα φετινά, τελείως διαφορετικά
Χριστούγεννα στη σκιά της COVID-19,
η διαχείριση καταστροφών πρέπει να βασιστεί στη διεπιστημονική και διατομεακή
Δημόσια Υγεία. Υπήρξαν αρκετές προειδοποιήσεις: στην Ελλάδα με τις τραγωδίες
στο Μάτι και στη Μάντρα... Όμως ποιος άκουγε; Η προηγούμενη κυβέρνηση, που
επικαλούνταν ένα κοινωνικό – σοσιαλιστικό πρόσωπο, παρά τις όποιες θετικές
παρεμβάσεις της στην υγειονομική περίθαλψη, εγκατέλειψε τη Δημόσια Υγεία
καταργώντας, επί της ουσίας, την Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας. Ένα εκπαιδευτικό
– ερευνητικό ίδρυμα, που στην Ελλάδα ιδρύθηκε το 1929 (ως Υγειονομική Σχολή
Αθηνών), σαν απάντηση σε μία σοβαρή υγειονομική κρίση της χώρας μας. Θεσμό που
μάλιστα αποτελεί πυλώνα προάσπισης της Δημόσιας Υγείας σε όλες τις ανεπτυγμένες
χώρες. Η πρώην κυβέρνηση, παρήγγειλε διεθνή έκθεση για το Μάτι, αγνωοντας οτι η
ΥΣΑ με διεθνή συνεργασία παρήγαγε το ίδιο έργο. Όμως όλες οι κυβερνήσεις πρόδωσε
τη δημόσια υγεία λιγότεραη η περισσότερα.
Οι λέξεις «Χωρίς Υγεία, Άβιος Βίος» γραμμένες πάνω στην
περγαμηνή του πρώτου μεταπτυχιακού διπλώματος του 1931 της ΥΣΑ προδιαθέτουν
στην κατανόηση του ρόλου που παίζει η δημόσια υγεία, σε περιπτώσεις ηρεμίας και ειρήνης, ή σε
συγκρούσεις και πολέμους είτε με τον δολοφονικό COVID. Τα δε μέτρα που παίρνονται, η τα
ουσιώδη εργαλεία αντιμετώπισης της υγειονομικής "ταλαιπωρίας" που
χρησιμοποιούνται, έχουν να κάνουν με μια διαχείριση καταστροφών, βασισμένη σε
μια διεπιστημονική δημόσια υγεία. Όλα δε αυτά, αποσκοπούν πρώτα από όλα, στην
προστασία των ευάλωτων ατόμων, θέτοντας ουσιαστικά ζητήματα ισότητας,
δικαιοσύνης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το πιο πολύτιμο ανθρώπινο αγαθό, είναι η υγεία, με
τη συμβολή της Δημόσιας Υγείας να είναι
καίρια. Αυτή, βοήθησε στη βελτίωση των
φυσικών συνθηκών της ζωής, στην εξάλειψη της ελονοσίας, στην παραγωγή μιας
εικοσαετούς αύξησης στη διάρκεια ζωής του μέσου Έλληνα (1930 -70) και μετέφερε την
Ελλάδα στον διεθνή προοδευτισμό. Οι καιροί είναι ύπουλοι, οι τρέχουσες συνθήκες
απροσδιόριστες, με πάρα πολλές φωνές, που φράζουν τα κανάλια καθαρής
επικοινωνίας, προσθέτουν ανακρίβειες και
παρανοήσεις ενώ εμποδίζουν την επιστήμη.
Τα Χριστούγεννα θα είναι φέτος διαφορετικά, με τα
χαμόγελα να είναι περισσότερα από τα δώρα. Τα χριστουγεννιάτικα ψώνια θα
περιοριστούν, αλλά ελπίζουμε ότι τελικά θα γελάσουν τα παιδιά μας. Άστε δε, που
κάποιες πληροφορίες λένε ότι στο σάκο του Αϊ-Βασίλη υπάρχει μια πλήρη κατάψυξη
αποτελεσματικών εμβολίων. Ναι, ο Σάντα και οι τάρανδοί του έχουν φίλοι μου,
εμβολιαστεί σύμφωνα με το πρωτόκολλο του Βόρειου Πόλου. Έτσι και εμείς, φυσικά
πρέπει να εμβολιαστούμε. Αλλά πρώτα ας απολαύσουμε όλοι τις γιορτές μας, με
δημιουργικούς και μοναδικούς τρόπους. Μέχρι τότε, ας μείνουμε υγιείς, ασφαλείς
και ας παρακολουθήστε τα σιωπηλά και πολλά υποσχόμενα αστέρια να περνούν. Η
ελληνική φιλοσοφία μπορεί να είναι η σωτηρία. Είναι το παν-εκπαιδευτικό εμβόλιο
έναντι τη κοινωνική ανία.
Επιτρέψτε μου να κλείσω με τα λόγια Κινέζων εμπειρογνωμόνων
στην Ευρώπη για τον COVID:
είμαστε κύματα από την ίδια θάλασσα, φύλλα από το ίδιο δέντρο, λουλούδια από
τον ίδιο κήπο. Και από εμένα με την αγάπη μου Καλή συνέχεια στις υπαρξιακές
δοκιμασίες της Ελλάδας, καλές γιορτές σε όλους και ευχές για ένα αρμονικό 2021!!!!
* Ο Καθηγητής Jeffrey Levett έλαβε το Διεθνές Βραβείο Ειρήνης Gusi (Gusi Peace Prize International) το 2019, ένα από τα
επιφανέστερα βραβεία στην Ασία. Θεωρείται το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης της
Ανατολής και με αυτό έλαβε το κλειδί της πόλεως της Μανίλα (πρωτεύουσας των
Φιλιππινών). Το βραβείο δεν είναι χρηματικό και δίδεται με την προσδοκία και
ευχή ο αποδέκτης να συνεχίσει τον αγώνα για την ειρήνη. Το βραβείο δώθηκε για
τις υπηρεσίες του για την Παγκόσμια Δημόσια Υγεία, τη διάδοση της Ελληνικής
σκέψης και των αρχών της κλασσικής φιλοσοφίας.(Βλέπε wsimag: Greece gets a Gusi- Instruments and institutions for Peace, 16/1/ 2020). Τζεφρευ Λεβετ είναι
Ομότιμος Καθηγητής Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας, Αθήνα και Καθηγητής
Ευρωπαϊκού Κέντρου Ειρήνης και Ανάπτυξης, Πανεπιστήμιο της Ειρήνης του
Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, ΟΗΕ, Βελιγράδι (Βλέπε: Δημόσια Υγεία 1900-2018 : ο
ραγισμένος καθρέφτης της παραμελημένης Κοινωνίας με κάλεσμα Θειϊκή παρέμβαση - Ξύπνα Θεά Υγεία
για να μας δείξεις τη σωστή πορεία της πατρίδας. Βοήθα στην υπέρβαση των
κομματικών, ακαδημαϊκών και πολιτικών εμποδίων. Βοήθα αν μπορείς στη μείωση των
άδικων και μη επιστημονικά τεκμηριωμένων αντιδράσεων και στην οικοδόμηση της
επιστημονικής κουλτούρας στο χώρο υγείας).
Βιβλιογραφία:
Burkle
F.M. Jr. “Declining public health protections within autocratic
regimes: impact on global public health security, infectious disease outbreaks,
epidemics, and pandemics”. Prehosp Disaster Med. 2020;35(3):237–246.
Zhidong Cao et al.
Estimating the effective reproduction number of the 2019-nCoV in China, 2020.
Levett Jeffrey.
Chinese Chernobyl, American Waterloo, Russian Borodino, from camel to
dromedary? 1 June 2020.
Levett Jeffrey.
Hidden Devils, Lepers and Warning Bells: we have to put our faith in science,
16 February 2020.
Levett Jeffrey.
Societal Dementia, Now and Then, Watched communities, side stepped expertise?
17 September 2019.
Levett Jeffrey.
“Disastrous Events and Political Failures”. Prehosp Disaster Med. 2015;30(3):1
2.
Jeffrey Levett. Severe
Acute Respiratory Syndrome (SARS): Loud Clang of the Leper’s Bell, 2003.
Donev, D., Laaser,
U., Levett, J., Skopje Declaration on Public Health, Peace & Human Rights
Dec 2001 Croat Med J. 2002; 43(2): 105–6 Adopted by World Federation of Public
Health Associations, 2003