Άννα Βίγκα
Ο όμιλος Inditex με τις επωνυμίες Zara, Bershka, Stradivarius, Pull & Bear έχουν κατακτήσει την παγκόσμια αγορά μόδας με τη στρατηγική του fast fashion. Ωστόσο, παρά τα δισεκατομμύρια κερδών του Ομίλους, οι εργαζόμενοι στις “φάμπρικες” ένδυσης της Ασίας αμείβονται με μισθούς πείνας και διαβιούν σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας.
Ένας κολοσσός πλουτίζει από τους χαμηλούς μισθούς
Ο Amancio Ortega, ιδρυτής της Inditex, είναι ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο με περιουσία που ανέρχεται σε σχεδόν 116 δισεκατομμύρια δολάρια. Την ίδια στιγμή, οι εργάτες στις βιομηχανίες του Μπαγκλαντές, όπου ράβονται τα ρούχα της Zara, αμείβονται με λιγότερα από 100 ευρώ τον μήνα – ποσό που μετά βίας επαρκεί για την επιβίωσή τους.
Γιος ενός σιδηροδρομικού υπαλλήλου και μιας νοικοκυράς, μεγάλωσε σε ένα χωριό στη Βόρεια Ισπανία. Όταν το 1975 άνοιξε το πρώτο κατάστημα Zara στην Λα Κορούνια, κανείς δεν περίμενε ότι θα άλλαζε τον κόσμο της μόδας.
Η εταιρεία Inditex εξελίχθηκε σε μια αυτοκρατορία σχεδόν έξι χιλιάδων καταστημάτων και επτά διαφορετικών brands. Ο βαθύπλουτος Ισπανός, που την τελευταία δεκαετία έχει φτάσει να ξεπερνά ακόμη και τον Τζεφ Μπέζος ή τον Μπιλ Γκεϊτς σε πλούτο, έχτισε αυτή την αυτοκρατορία πρωτοπορώντας στο μοντέλο της “γρήγορης μόδας” (fast fashion).
Αντιλήφθηκε ότι όταν οι συλλογές διαδέχονται η μία την άλλη με γρήγορο ρυθμό, οι καταναλωτές αγοράζουν περισσότερα.
Με τη στρατηγική αυτή, ο γηραιός, πλέον, Ορτέγκα ανέπτυξε την τακτική του: συνεχή ανανέωση προϊόντων που δελεάζουν τον καταναλωτή, με ευέλικτη παραγωγή σε χώρες όπου το κόστος είναι χαμηλότερο.
Με τα δισεκατομμύριά του έχει δημιουργήσει ένα τεράστιο χαρτοφυλάκιο ακινήτων, συμπεριλαμβανομένων συγκροτημάτων διαμερισμάτων, ξενοδοχείων και πολυκαταστημάτων, τα οποία νοικιάζει σε εταιρείες όπως η Apple, η Google και το Spotify.
Το 2013, η Inditex δεσμεύτηκε δημοσίως να διασφαλίσει έναν “κατώτατο μισθό διαβίωσης” για τους εργάτες της εφοδιαστικής της αλυσίδας. Μια δεκαετία αργότερα, τίποτα δεν έχει αλλάξει.
Τα υπερκέρδη και η καταπάτηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων
Ανάμεσα στο 2013 και το 2024, η Inditex διπλασίασε τον τζίρο της, από 17 δισ. ευρώ το 2013 σε 35,9 δισ. ευρώ το 2024. Τα καθαρά κέρδη το 2023 έφτασαν τα 5,4 δισεκατομμύρια ευρώ, σπάζοντας κάθε προηγούμενο ρεκόρ. Στην Ελλάδα, η θυγατρική ITX Ελλάς για τη χρήση 2023 -2024 ο κύκλος εργασιών ανήλθε σε 725,48 εκατομμύρια ευρώ, ενώ τα καθαρά κέρδη διαμορφώθηκαν σε 37,82 εκατομμύρια ευρώ.
Την ίδια στιγμή, οι εργάτες στο Μπαγκλαντές, που φτιάχνουν τα πουλόβερ της Zara, τα φορέματα της Bershka και τις μπλούζες της Pull & Bear, αγωνίζονται για την αύξηση του ελάχιστου μισθού τους από 8.000 τάκα (63 ευρώ) σε 23.000 τάκα (183 ευρώ) – το ελάχιστο ποσό που απαιτείται για την κάλυψη των βασικών αναγκών διαβίωσης.
Ωστόσο, η Inditex αρνείται να υποστηρίξει την αύξηση αυτή. Οι προμηθευτές της αναφέρουν ότι η εταιρεία μειώνει συνεχώς τις τιμές αγοράς των ρούχων, αφήνοντας μηδαμινά περιθώρια για αυξήσεις στους μισθούς.
Οι εργαζόμενοι στο Μπαγκλαντές έχουν επανειλημμένα βγει στους δρόμους για να διεκδικήσουν καλύτερους μισθούς. Το 2018, μία διαδήλωση κατέληξε στη δολοφονία ενός εργάτη από σφαίρες αστυνομικών με χιλιάδες απολύσεις και καταστολή των συνδικαλιστών.
Το 2023, όταν ανακοινώθηκε η νέα αύξηση του κατώτατου μισθού στις 12.500 τάκα (100 ευρώ), πολύ κάτω από τις διεκδικήσεις των εργατών, χιλιάδες διαδηλωτές ξαναβγήκαν στους δρόμους. Η αστυνομία απάντησε με βία, σκοτώνοντας τέσσερις εργάτες και τραυματίζοντας εκατοντάδες άλλους.
Η ευθύνη της Inditex
Η Inditex συνεχίζει να δηλώνει ότι “υποστηρίζει” την αύξηση των μισθών μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι οι εργαζόμενοι στο Μπαγκλαντές δεν έχουν ελευθερία συνδικαλισμού, καθώς όποιος τολμήσει να οργανωθεί, κινδυνεύει με απόλυση ή ακόμη και βία.
Σύμφωνα με την ιστοσελίδα Follow the Money, o όμιλος θα μπορούσε εύκολα να καλύψει τους μισθούς διαβίωσης για τους εργαζόμενους, αλλά επιλέγει να μεγιστοποιεί τα κέρδη των μετόχων. Ο Amancio Ortega έχει λάβει 14 δισεκατομμύρια ευρώ σε μερίσματα από το 2013 – ποσό που θα μπορούσε να εξασφαλίσει δίκαιες αμοιβές για εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες.
Τι μπορούμε να κάνουμε;
Οι καταναλωτές έχουν δύναμη. Μπορούν να πιέσουν εταιρείες όπως η Inditex να αναλάβουν την ευθύνη τους. Επιπλέον, μπορούν να υποστηρίξουν οργανώσεις που αγωνίζονται για τα δικαιώματα των εργατών και να επιλέγουν ηθικά και βιώσιμα brands.
Μέχρι η Inditex να κάνει πράξη τις δεσμεύσεις της, κάθε αγορά από τη Zara ή τη Bershka συμβάλλει στη διατήρηση ενός άδικου συστήματος, όπου εκατομμύρια εργαζόμενοι μένουν εγκλωβισμένοι στη φτώχεια.