Η αποκάλυψη ότι η Μονάδα 8200 – η ισραηλινή στρατιωτική μονάδα πληροφοριών που ειδικεύεται στην ηλεκτρονική παρακολούθηση και συγκρίνεται σε δυνατότητες με την αμερικανική NSA – αποθηκεύει τεράστιες ποσότητες τηλεφωνικών συνομιλιών Παλαιστινίων σε servers της Microsoft στην Ευρώπη, συνιστά μια από τις πιο σοβαρές υποθέσεις μαζικής παρακολούθησης που έχουν δει το φως της δημοσιότητας.
Όπως αποκαλύπτει αποκλειστικό ρεπορτάζ της βρετανικής
εφημερίδας The Guardian, η συνεργασία με τη Microsoft, έναν από τους
μεγαλύτερους τεχνολογικούς κολοσσούς στον κόσμο, έδωσε στο Ισραήλ τη δυνατότητα
να αναπτύξει ένα σύστημα παρακολούθησης πρωτοφανούς κλίμακας, με τη δυνατότητα
να αποθηκεύει έως και «ένα εκατομμύριο κλήσεις την ώρα».
Η έρευνα, που αποκαλύφθηκε σε συνεργασία με το +972
Magazine και το LocalCall, βασίζεται σε διαρροές εσωτερικών εγγράφων της
Microsoft και σε συνεντεύξεις με 11 πηγές από την εταιρεία και τις ισραηλινές
στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Σύμφωνα με αυτές τις αποκαλύψεις, η συνεργασία ξεκίνησε
το 2021 όταν ο διοικητής της Μονάδας 8200, ΓιοσίΣαριέλ, επισκέφθηκε τον
διευθύνοντα σύμβουλο της Microsoft, ΣάτιαΝαδέλα, στα κεντρικά γραφεία της
εταιρείας κοντά στο Σιάτλ. Εκεί, ο Σαριέλ εξασφάλισε τη στήριξη του Ναδέλα για
την πρόσβαση της μονάδας σε έναν ειδικά διαμορφωμένο και απομονωμένο τομέα της
πλατφόρμας Azure, του cloud της Microsoft.
Η απόφαση αυτή ήρθε ως απάντηση σε ένα πρακτικό πρόβλημα:
η Μονάδα 8200 αδυνατούσε να διαχειριστεί τον τεράστιο όγκο δεδομένων που
προέκυπτε από την παρακολούθηση εκατομμυρίων τηλεφωνικών συνδιαλέξεων
Παλαιστινίων, λόγω περιορισμών στον αποθηκευτικό χώρο και τις δυνατότητες
επεξεργασίας δεδομένων των στρατιωτικών servers.
Έτσι, στράφηκε στο Azure, το οποίο προσέφερε σχεδόν
απεριόριστο αποθηκευτικό χώρο και υπολογιστική ισχύ. Με την υποδομή αυτή,
ξεκίνησε η ανάπτυξη ενός νέου εργαλείου μαζικής επιτήρησης, το οποίο τέθηκε σε
λειτουργία το 2022 και προσφέρει τη δυνατότητα αποθήκευσης των καθημερινών
τηλεφωνικών συνομιλιών εκατομμυρίων Παλαιστινίων στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη
για παρατεταμένες χρονικές περιόδους.
Αν και η Microsoft υποστηρίζει ότι ο Ναδέλα δεν γνώριζε
το είδος των δεδομένων που θα αποθηκεύονταν στην Azure, τα έγγραφα και οι μαρτυρίες
δείχνουν ότι μηχανικοί της εταιρείας γνώριζαν ότι επρόκειτο για «ευαίσθητα
δεδομένα» και «αρχεία ήχου». Επιπλέον, ορισμένοι υπάλληλοι της Microsoft στο
Ισραήλ – αρκετοί από τους οποίους είναι πρώην μέλη της Μονάδας 8200 – φαίνεται
πως είχαν επίγνωση των πραγματικών στόχων της συνεργασίας.
Η χρήση αυτής της τεχνολογίας ξεπερνά κατά πολύ τις
παραδοσιακές μεθόδους επιτήρησης. Ενώ παλαιότερα απαιτείτο η προεπιλογή στόχων
για να καταγραφούν οι συνομιλίες τους, το νέο σύστημα επιτρέπει την εκ των
υστέρων αναζήτηση και ανάλυση τηλεφωνικών κλήσεων, στη βάση λέξεων-κλειδιών ή
γεωγραφικής εγγύτητας σε ύποπτα περιστατικά.
Η Μονάδα 8200 μπορεί πλέον να «επιστρέφει πίσω στον
χρόνο» και να εξετάζει συνομιλίες ανθρώπων που δεν είχαν χαρακτηριστεί εξαρχής
ως ύποπτοι. Η δυνατότητα αυτή έχει τεράστιες επιπτώσεις, όχι μόνο στο πεδίο της
ασφάλειας, αλλά και στα δικαιώματα και την ιδιωτικότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.
Μια από τις πιο ανησυχητικές πτυχές της υπόθεσης είναι η
χρήση των δεδομένων για πρακτικές όπως εκβιασμούς, αυθαίρετες συλλήψεις ή ακόμη
και δικαιολόγηση στοχευμένων δολοφονιών. Όπως ανέφερε ένας από τους
αξιωματικούς της Μονάδας 8200: «Όταν χρειάζεται να συλλάβουν κάποιον και δεν
έχουν αρκετά καλό λόγο, εκεί βρίσκουν την αφορμή». Η δήλωση αυτή αποκαλύπτει
έναν μηχανισμό στον οποίο το υλικό που αποθηκεύεται στο cloud δεν
χρησιμοποιείται απλώς για την πρόληψη τρομοκρατικών ενεργειών, αλλά και για την
άσκηση εξουσίας και ελέγχου επί ενός ολόκληρου πληθυσμού.
Η ανάπτυξη του συστήματος επιτήρησης ήταν προϊόν της
τεχνολογικής φιλοδοξίας του ΓιοσίΣαριέλ, ο οποίος θεωρείται «ευαγγελιστής της
τεχνολογίας» εντός της ισραηλινής στρατιωτικής κοινότητας.
Από το 2015, όταν το Ισραήλ βίωσε ένα κύμα επιθέσεων από
Παλαιστίνιους που δεν ήταν γνωστοί στις αρχές ασφαλείας, ο Σαριέλ άρχισε να
προτείνει ένα νέο δόγμα: «παρακολούθηση όλων, συνεχώς». Η προσέγγιση αυτή
βασίστηκε σε αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης που ανέλυαν μηνύματα και
συνομιλίες, αναζητώντας λέξεις και προθέσεις που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν
επικείμενες απειλές. Ένα από τα συστήματα που αναπτύχθηκαν τότε, με την
ονομασία «noisymessage», εξακολουθεί να χρησιμοποιείται και αναλύει αυτόματα
μηνύματα μεταξύ Παλαιστινίων, αποδίδοντας έναν «δείκτη κινδύνου» σε κάθε
μήνυμα.
Η τεχνολογική συνεργασία με τη Microsoft αποκτά ιδιαίτερη
σημασία στο πλαίσιο της πολυετούς σχέσης της εταιρείας με τις ισραηλινές αρχές,
την ώρα που η εταιρεία βρίσκεται υπό πίεση από εργαζόμενους και επενδυτές λόγω
των δεσμών της με τον ισραηλινό στρατό.
Μάλιστα, τον Μάιο του 2024, εργαζόμενος της Microsoft
διέκοψε ομιλία του Ναδέλα φωνάζοντας: «Γιατί δεν δείχνετε πώς τα εγκλήματα
πολέμου του Ισραήλ υποστηρίζονται από την Azure;» Η Microsoft έχει προσπαθήσει
να αποστασιοποιηθεί, παραγγέλνοντας εξωτερική έρευνα για τη χρήση των υπηρεσιών
της, η οποία – κατά την ίδια – δεν εντόπισε αποδείξεις ότι η Azure
χρησιμοποιήθηκε για στοχοποίηση ή πρόκληση βλάβης σε ανθρώπους στη Γάζα.
Ωστόσο, πηγές εντός της Μονάδας 8200 επιβεβαιώνουν ότι τα
δεδομένα από την Azure χρησιμοποιήθηκαν για την αναγνώριση στόχων βομβαρδισμού
στη Γάζα. Σύμφωνα με μια πηγή, σε περιπτώσεις σχεδιασμού αεροπορικών επιθέσεων
σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, οι αξιωματικοί χρησιμοποιούσαν το σύστημα για να
εξετάσουν τις τηλεφωνικές συνομιλίες ανθρώπων στην περιοχή, προκειμένου να
εντοπίσουν τον στόχο.
Η χρήση του συστήματος εντάθηκε κατά τη διάρκεια του
πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα, που έχει προκαλέσει τον θάνατο περισσότερων από
60.000 Παλαιστινίων στην περιοχή, κυρίως αμάχων, περιλαμβανομένων 18.000
παιδιών.
Παρά την καταστροφή του τηλεπικοινωνιακού δικτύου της
Γάζας, το αποθηκευμένο υλικό στο cloud εξακολουθεί να είναι χρήσιμο για τις
ισραηλινές αρχές. Πηγές αναφέρουν ότι η αποδοχή και η εκτίμηση του συστήματος
από τους αξιωματικούς αυξήθηκε καθώς προχώρησε ο πόλεμος και διαφαίνεται η πρόθεση
του Ισραήλ για μακροχρόνιο έλεγχο της περιοχής.
Η Microsoft, από την πλευρά της, φέρεται να είδε τη
συνεργασία με τη Μονάδα 8200 ως ευκαιρία για εμπορική επέκταση και ενίσχυση του
brand της πλατφόρμας Azure. Τα εσωτερικά έγγραφα κάνουν λόγο για εκατοντάδες
εκατομμύρια δολάρια σε έσοδα και «μια εξαιρετικά ισχυρή στιγμή για το brand της
Azure».
Παράλληλα, αναφέρεται ότι η Μονάδα 8200 σχεδίαζε να
μεταφέρει έως και 70% των δεδομένων της – συμπεριλαμβανομένων απόρρητων και
άκρως απόρρητων – στην Azure, «ωθώντας τα όρια» του τι θεωρείται αποδεκτό για
αποθήκευση εκτός των στρατιωτικών υποδομών.
Τον Δεκέμβριο του 2023, ο Σαριέλ υπέβαλε την παραίτησή
του, αναλαμβάνοντας την ευθύνη για την αποτυχία της Μονάδας 8200 να αποτρέψει
τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, οι οποίες στοίχισαν τη ζωή σε
σχεδόν 1.200 Ισραηλινούς και οδήγησαν στην απαγωγή 240 ατόμων. Η αποτυχία αυτή
αποδόθηκε, εν μέρει, στην υπερβολική εξάρτηση από τεχνολογικά συστήματα όπως το
cloud-basedsurveillance και η τεχνητή νοημοσύνη, εις βάρος των παραδοσιακών
μεθόδων συλλογής πληροφοριών.
Η συνεργασία Microsoft–Ισραήλ αποτελεί ένα παράδειγμα του
πώς η τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι μόνο για την καινοτομία και την
ασφάλεια, αλλά και για την επιτήρηση, τον έλεγχο και – ενδεχομένως – την
καταπίεση ολόκληρων πληθυσμών.