Μαργαρίτα Φράγκου
Η κρίση των οπιοειδών συνεχίζει να ταλανίζει τις Ηνωμένες Πολιτείες και πλέον απειλεί να εξαπλωθεί σε ολόκληρο τον κόσμο.
Την τελευταία δεκαετία, το φαιντανύλη, ένα συνθετικό
οπιοειδές με εξαιρετικά υψηλή δραστικότητα το οποίο χρησιμοποιείται ως
αναλγητικό κατά τη διάρκεια της αναισθησίας, έχει προκαλέσει εκατοντάδες
χιλιάδες θανάτους από υπερδοσολογία.
Ωστόσο, ενώ τα πρόσφατα στοιχεία δείχνουν μια μικρή κάμψη
στη χρήση του, μια νέα και ίσως ακόμη πιο επικίνδυνη ουσία έχει κάνει την
εμφάνισή της, τα οπιοειδήνιταζένια (nitazenes).
Δέκα φορές πιο ισχυρά
Τα νιταζένια είναι μια κατηγορία συνθετικών οπιοειδών
που, σύμφωνα με φαρμακολογικές μελέτες, μπορούν να φτάσουν έως και δέκα φορές
την ισχύ της φαιντανύλης. Αυτό σημαίνει ότι ελάχιστες ποσότητες –μετρημένες σε
νανογραμμάρια ανά χιλιοστόλιτρο– μπορεί να είναι θανατηφόρες. Όπως εξηγεί η
Έλενα ΕσκουμπέδοΡάφα, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, το γεγονός
αυτό δημιουργεί μια νέα διάσταση κινδύνου για τη δημόσια υγεία.
Η ίδια προειδοποιεί ότι η ναλοξόνη, το φάρμακο που
χρησιμοποιείται ως αντίδοτο για την αναστροφή των επιπτώσεων άλλων οπιοειδών,
φαίνεται να είναι λιγότερο αποτελεσματική στην περίπτωση των νιταζενίων. Αυτό
σημαίνει ότι ακόμη και η άμεση χορήγηση πρώτων βοηθειών ενδέχεται να μην είναι
αρκετή για να αποτρέψει έναν θάνατο από υπερδοσολογία.
Από τα εργαστήρια στους δρόμους
Τα νιταζένια παρασκευάζονται σχετικά εύκολα σε
εργαστήρια, γεγονός που τα καθιστά προσιτά σε παράνομα κυκλώματα παραγωγής και
διακίνησης ναρκωτικών. Ήδη έχουν εντοπιστεί σε πολλές χώρες και στις πέντε
ηπείρους, με ιδιαίτερη παρουσία στην Ευρώπη, όπου οι αρχές ασφαλείας έχουν
καταγράψει αύξηση κατασχέσεων τα τελευταία δύο χρόνια.
Η ιστορία δείχνει ότι κάθε φορά που οι αρχές σκληραίνουν
τα μέτρα απέναντι σε μια ουσία, εμφανίζεται μια άλλη, συχνά πιο επικίνδυνη, για
να καλύψει το «κενό της αγοράς». Έτσι, μετά την ηρωίνη και τη φαιντανύλη, τα
νιταζένια μοιάζουν να σηματοδοτούν μια «τρίτη γενιά» στην παγκόσμια κρίση των
οπιοειδών.
Ένα σύνθετο πρόβλημα δημόσιας υγείας
Η εξάπλωση των νιταζένίων δεν αποτελεί απλώς ζήτημα
αστυνόμευσης ή καταστολής. Όπως υπογραμμίζει η καθηγήτρια ΕσκουμπέδοΡάφα,
απαιτείται μια «πρωτοφανής συνεργασία» ανάμεσα σε χημικούς, φαρμακολόγους,
τοξικολόγους, επαγγελματίες δημόσιας υγείας, νομοθέτες αλλά και τις ίδιες τις
κοινότητες που πλήττονται.
Η πρόκληση είναι πολύπλευρη:
Υγειονομική:
χρειάζονται νέες στρατηγικές για την αντιμετώπιση υπερδοσολογιών, καθώς οι
υπάρχουσες θεραπείες ίσως αποδειχθούν ανεπαρκείς.
Νομική: οι
αρχές πρέπει να κινηθούν γρήγορα για να ρυθμίσουν και να ελέγξουν αυτές τις
ουσίες πριν προλάβουν να διαδοθούν ευρέως.
Κοινωνική: η
αντιμετώπιση του προβλήματος προϋποθέτει πρόληψη, εκπαίδευση και υποστήριξη των
κοινοτήτων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κρίσης.
Μαθήματα από το παρελθόν
Η εμπειρία με το φαιντανύλη και τα παράγωγά της έδειξε
ότι η αργοπορημένη αντίδραση μπορεί να αποβεί μοιραία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες,
η καθυστερημένη αναγνώριση του προβλήματος κόστισε δεκάδες χιλιάδες ζωές. Στην
Ευρώπη, όπου το πρόβλημα είναι ακόμη σε πρώιμο στάδιο, υπάρχει η δυνατότητα
πρόληψης μιας αντίστοιχης τραγωδίας, εφόσον υπάρξει άμεση και αποφασιστική
δράση.
Το ζήτημα των νιταζενίων δείχνει πώς η παγκοσμιοποίηση
της χημικής βιομηχανίας και του εμπορίου διευκολύνει τη διάδοση νέων
ψυχοδραστικών ουσιών. Δεν πρόκειται πλέον για τοπικό πρόβλημα μιας χώρας, αλλά
για μια παγκόσμια απειλή. Στο πλαίσιο αυτό, η ανταλλαγή πληροφοριών και η
συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων είναι κρίσιμη.
Η εμφάνιση των νιταζενίων σηματοδοτεί μια ανησυχητική
εξέλιξη στην διάδοση των οπιοειδών. Με την ισχύ τους να ξεπερνά κατά πολύ το
φαιντανύλη και τις θεραπείες να αποδεικνύονται λιγότερο αποτελεσματικές, ο
κίνδυνος για τη δημόσια υγεία είναι τεράστιος. Η έγκαιρη και συντονισμένη
αντίδραση της διεθνούς κοινότητας θα καθορίσει αν τα νιταζένια θα εξελιχθούν σε
μια νέα παγκόσμια μάστιγα ή αν θα καταφέρουμε να ανακόψουμε την πορεία τους
προτού είναι αργά.