Το Spotify βλέπει όλο και περισσότερους καλλιτέχνες να αποχωρούν από την πλατφόρμα του, ωστόσο η μαζική αυτή έξοδος δεν οφείλεται μόνο στα μακροχρόνια διαρθρωτικά προβλήματα του streaming, αλλά και σε πρόσφατες πολιτικές και ηθικές ανησυχίες που έχουν εξοργίσει τη μουσική κοινότητα, όπως γράφει το The Conversation.
Ηθικά και πολιτικά «αγκάθια»
Η πρόσφατη αποχώρηση του indie
συγκροτήματος Deerhoof ανέδειξε την ηθική διάσταση του προβλήματος.
Το συγκρότημα αντέδρασε στην
είδηση ότι ο ιδρυτής του Spotify, Ντάνιελ Εκ, επένδυσε 600 εκατ. δολάρια (μέσω
της εταιρείας του) στην Helsing, μια γερμανική εταιρεία αμυντικής τεχνολογίας
που ειδικεύεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη (AI).
«Δεν θέλουμε η μουσική μας να
σκοτώνει ανθρώπους», ανέφερε η δήλωση του συγκροτήματος, αντανακλώντας μια
ευρύτερη ανησυχία για τη σχέση των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών με την
εξουσία.
Η κριτική εντάθηκε όταν η
πλατφόρμα φιλοξένησε διαφημίσεις στρατολόγησης για την ICE (την αμφιλεγόμενη
υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων των ΗΠΑ), καθώς και λόγω των δεσμών της
εταιρείας με την κυβέρνηση Τραμπ – μια δωρεά 150.000 δολαρίων στην τελετή
ορκωμοσίας του Τραμπ αναφέρθηκε ως λόγος αποχώρησης από τον Καναδό μουσικό
Τσαντ ΒανΓκάαλεν.
Επίσης, το θέμα της γενοκτονίας
των Παλαιστινίων στη Γάζα και ο πόλεμος του Ισραήλ στον θύλακα δημιούργησαν τη
καμπάνια No Music For Genocide, καλώντας καλλιτέχνες και κατόχους πνευματικών
δικαιωμάτων να αποσύρουν τη μουσική τους από τις πλατφόρμες streaming στο
Ισραήλ.
Το «αδιαφανές» μοντέλο πληρωμών
Πέρα από την πολιτική, ο
πυρήνας του προβλήματος παραμένει το επιχειρηματικό μοντέλο του Spotify, γνωστό
ως «pro-rata» (αναλογικό). Σε αυτό το σύστημα, δεν υπάρχει άμεση οικονομική
σχέση μεταξύ των ακροατών και των καλλιτεχνών που ακούν.
Όλα τα έσοδα από τις συνδρομές
συγκεντρώνονται σε μια ενιαία δεξαμενή (pool). Στη συνέχεια, τα χρήματα
κατανέμονται στους καλλιτέχνες με βάση το ποσοστό τους επί του συνολικού
αριθμού streams σε ολόκληρη την πλατφόρμα. Αυτή η αδιαφανής δομή τροφοδοτεί την
αίσθηση των μουσικών ότι δεν λαμβάνουν δίκαιη αμοιβή.
Η «αραίωση» των εσόδων: AI και
Audiobooks
Το πρόβλημα επιδεινώνεται από
τη συνεχή «αραίωση» αυτής της δεξαμενής εσόδων.
Η Spotify παραδέχτηκε ότι το
2024-25 αφαίρεσε 75 εκατομμύρια κομμάτια-«spam» που δημιουργήθηκαν από AI,
ωστόσο πολλά τέτοια κομμάτια παραμένουν, αποσπώντας χρήματα από τους
πραγματικούς καλλιτέχνες.
Επιπλέον, η απόφαση της
εταιρείας το 2024 να «πακετάρει» (bundle) τα audiobooks (ηχητικά βιβλία) μαζί
με τη μουσική στις premium συνδρομές, είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του ποσοστού
δικαιωμάτων που καταβάλλεται στους τραγουδοποιούς.
Την ίδια περίοδο, η εταιρεία
αποφάσισε να καταργήσει τις πληρωμές για τραγούδια που έχουν λιγότερα από 1.000
streams, πλήττοντας δυσανάλογα τους νέους καλλιτέχνες.
Το παράδοξο των κερδών
Αυτό που εξοργίζει περισσότερο
τους μουσικούς είναι ότι, παρά τις παραπάνω περικοπές, τα οικονομικά του
Spotify ανθούν.
Η εταιρεία ισχυρίζεται ότι τα
10 δισεκατομμύρια που πλήρωσε στη μουσική βιομηχανία το 2024 ήταν η μεγαλύτερη
ετήσια πληρωμή που έγινε ποτέ, ενώ ταυτόχρονα ανακοίνωσε τριμηνιαία λειτουργικά
κέρδη 680 εκατομμυρίων.
Αυτή η οικονομική επιτυχία
απλώς ενισχύει την αίσθηση των καλλιτεχνών ότι δεν λαμβάνουν το μερίδιο που
τους αξίζει.
Οι εναλλακτικές λύσεις
Εάν οι ακροατές θέλουν να
στηρίξουν τους καλλιτέχνες, η μετάβαση σε ανταγωνιστές όπως η Apple Music ή η
Amazon Music δεν αποτελεί λύση, καθώς χρησιμοποιούν το ίδιο αναλογικό μοντέλο.
Η μόνη βιώσιμη εναλλακτική
είναι τα «χρηστοκεντρικά» μοντέλα (user-centric), όπου τα χρήματα της συνδρομής
ενός ακροατή πηγαίνουν αποκλειστικά στους καλλιτέχνες που αυτός ακούει.
Η πλατφόρμα που εφαρμόζει
καλύτερα αυτό το μοντέλο είναι το Bandcamp. Εκεί, το 82% κάθε συναλλαγής (είτε
πρόκειται για streaming, είτε για αγορά βινυλίου, CD ή t-shirt) πηγαίνει
απευθείας στον καλλιτέχνη.
Το υπαρξιακό ερώτημα για το
Spotify είναι αν μπορεί να οικοδομήσει ένα βιώσιμο μοντέλο που να ικανοποιεί
τους ακροατές, διασφαλίζοντας παράλληλα μια δίκαιη αμοιβή για τη
δημιουργικότητα των μουσικών.