Αρθρο του Δρ Δημήτριος Καμπούρης. Διδάκτωρ ΑΠΘ, Ειδικός επιστήμονας σε θέματα Χρηματοοικονομικής Διοίκησης και Εξυγίανσης Επιχειρήσεων
1.Εισαγωγικά – Σκοπός
Οι νομοί Δράμας, Καβάλας και Σερρών είναι όμοροι και ανήκαν στο παρελθόν στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας. Υπό αυτή την έννοια, παρουσιάζουν σημαντικά κοινά χαρακτηριστικά.
Με βάση το παραπάνω δεδομένο, το παρόν άρθρο επιχειρεί, σε πρώτη φάση, να προσδιορίσει και να εξετάσει το επίπεδο εκπαίδευσης στους τρεις νομούς, προβαίνοντας σε αξιολογικές διαπιστώσεις και συγκρίσεις, τόσο μεταξύ των ίδιων των νομών όσο και σε σχέση με τους μέσους όρους της χώρας και των διοικητικών περιφερειών στις οποίες υπάγονται. Πιο συγκεκριμένα, οι νομοί Δράμας και Καβάλας συγκρίνονται με την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, ενώ ο νομός Σερρών με την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας.
Μετά την επισκόπηση αυτή, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στο επίπεδο ανάπτυξης. Για τις ανάγκες του παρόντος άρθρου, ως δείκτης ανάπτυξης χρησιμοποιείται το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε σχέση με τον εθνικό μέσο όρο. Τέλος, εξετάζεται η συσχέτιση μεταξύ του επιπέδου εκπαίδευσης και του επιπέδου ανάπτυξης, με στόχο την εξαγωγή συμπερασμάτων για τη μεταξύ τους σχέση στους υπό μελέτη νομούς.
2. Μέτρηση του επιπέδου εκπαίδευσης
Η μέτρηση του επιπέδου εκπαίδευσης στους νομούς Δράμας, Καβάλας και Σερρών βασίζεται στα στοιχεία της Απογραφής Πληθυσμού 2021, τα οποία κατηγοριοποιούν τον μόνιμο πληθυσμό ανά επίπεδο εκπαιδευτικής βαθμίδας. Για τις ανάγκες της παρούσας ανάλυσης, τα επίπεδα εκπαίδευσης ομαδοποιούνται σε δύο βασικές κατηγορίες:
⦁ Ποσοτικός προσδιορισμός της εκπαίδευσης (ανώτερα επίπεδα), που περιλαμβάνει άτομα με τριτοβάθμια και μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση (διδακτορικό, μεταπτυχιακό, πτυχίο ΑΕΙ/ΤΕΙ, ΙΕΚ κ.λπ.).
⦁ Ποιοτικός προσδιορισμός της εκπαίδευσης (χαμηλότερα επίπεδα), που περιλαμβάνει άτομα με απολυτήριο λυκείου, γυμνασίου, δημοτικού ή και χαμηλότερη εκπαιδευτική βαθμίδα.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στο σύνολο της χώρας το 54,3% του πληθυσμού ανήκει στην πρώτη κατηγορία, ενώ το 45,7% στη δεύτερη.
Το αντίστοιχο ποσοστό για τη Βόρεια Ελλάδα διαμορφώνεται σε χαμηλότερα επίπεδα, γεγονός που υποδηλώνει υστέρηση της περιοχής σε σχέση με τον εθνικό μέσο όρο.
3. Αξιολογικές κρίσεις
Η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης παρουσιάζει σαφώς χαμηλότερα ποσοστά πληθυσμού με ανώτερη εκπαίδευση (44,8%) σε σύγκριση με το σύνολο της χώρας, ενώ η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας εμφανίζει υψηλότερη επίδοση (53,5%), πλησιάζοντας τον εθνικό μέσο όρο.
Σε επίπεδο νομών, η Δράμα και οι Σέρρες καταγράφουν ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά πληθυσμού με ανώτερη εκπαίδευση (46,8% και 42,7% αντίστοιχα), γεγονός που αντανακλά δομικές αδυναμίες του εκπαιδευτικού και παραγωγικού τους συστήματος. Αντίθετα, η Καβάλα εμφανίζει ελαφρώς καλύτερη εικόνα (47,7%) και υπερβαίνει τον περιφερειακό μέσο όρο.
4. Συγκρίσεις
Η σύγκριση των τριών νομών μεταξύ τους αναδεικνύει σαφείς διαφοροποιήσεις. Ο νομός Σερρών εμφανίζει τη χαμηλότερη συγκέντρωση πληθυσμού με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, ενώ ο νομός Καβάλας καταγράφει τη σχετικά καλύτερη επίδοση.
Σε σύγκριση με τις αντίστοιχες διοικητικές περιφέρειες, παρατηρείται ότι οι νομοί Δράμας και Καβάλας υστερούν έναντι του μέσου όρου της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, ενώ ο νομός Σερρών υπολείπεται σημαντικά της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Οι αποκλίσεις αυτές υποδηλώνουν άνισες αναπτυξιακές και εκπαιδευτικές δομές στο εσωτερικό των περιφερειών.
5. Σχέσεις εκπαίδευσης και ανάπτυξης
Η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ εκπαίδευσης και ανάπτυξης πραγματοποιείται με τη χρήση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ ως δείκτη οικονομικής ευημερίας. Σε εθνικό επίπεδο, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ανέρχεται στα 17.347 ευρώ, ενώ στη Βόρεια Ελλάδα περιορίζεται στα 13.110 ευρώ (75,6% του εθνικού μέσου όρου).
Η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης παρουσιάζει ακόμα χαμηλότερο επίπεδο (67,2%), με τη Δράμα να καταγράφει μόλις το 60,2% του εθνικού μέσου όρου. Αντίθετα, η Καβάλα εμφανίζει σημαντικά υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ (78,5%), γεγονός που συμβαδίζει με το σχετικά υψηλότερο μορφωτικό της επίπεδο. Ο νομός Σερρών, με 63,2% του εθνικού μέσου όρου, επιβεβαιώνει τη θετική συσχέτιση μεταξύ χαμηλού εκπαιδευτικού επιπέδου και περιορισμένης οικονομικής ανάπτυξης
6. Συμπεράσματα
Από την ανάλυση προκύπτει ότι το επίπεδο εκπαίδευσης αποτελεί κρίσιμο παράγοντα διαφοροποίησης της αναπτυξιακής δυναμικής των υπό μελέτη νομών. Οι περιοχές με υψηλότερη συγκέντρωση πληθυσμού ανώτερης εκπαίδευσης παρουσιάζουν και υψηλότερα επίπεδα κατά κεφαλήν ΑΕΠ.
Η Δράμα και οι Σέρρες εμφανίζουν σαφή υστέρηση τόσο σε εκπαιδευτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές ενίσχυσης της εκπαίδευσης και της διασύνδεσής της με την τοπική παραγωγή. Η Καβάλα, αν και δεν υπερβαίνει τον εθνικό μέσο όρο, παρουσιάζει πιο ευνοϊκή εικόνα, επιβεβαιώνοντας τη στενή σχέση εκπαίδευσης και ανάπτυξης σε περιφερειακό επίπεδο.