Η ισραηλινή επίθεση κατά του Ιράν πραγματοποιήθηκε – και πραγματοποιείται – χωρίς ένα ρεαλιστικό και συγκεκριμένο σχέδιο για την ανατροπή του καθεστώτος στην Τεχεράνη, σύμφωνα με πολλαπλές πηγές από τον χώρο των μυστικών υπηρεσιών του Ισραήλ.
Όπως επισημαίνουν, οι αρχικές εκτιμήσεις ότι οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια λαϊκή εξέγερση στο Ιράν βασίζονταν περισσότερο σε «ευσεβείς πόθους» παρά σε αξιόπιστες πληροφορίες, όπως αναφέρουν σε σχετικό ρεπορτάζ της Guardian.
Παρά τις σχεδόν δύο εβδομάδες σφοδρών επιθέσεων και τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη της χώρας, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, η ιρανική δομή διακυβέρνησης παραμένει στην εξουσία.
Το «κλειδί» της σύγκρουσης: 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου
Σύμφωνα με πρώην και νυν αξιωματούχους των ισραηλινών υπηρεσιών άμυνας και πληροφοριών, η τελική αξιολόγηση της επιτυχίας ή της αποτυχίας του πολέμου ίσως να εξαρτηθεί από την τύχη 440 κιλών εμπλουτισμένου ουρανίου, τα οποία είχαν θαφτεί σε εγκατάσταση κάτω από βουνό μετά από αμερικανικά πλήγματα τον περασμένο Ιούνιο.
Η ποσότητα αυτή θεωρείται επαρκής για την κατασκευή περισσότερων από δέκα πυρηνικών κεφαλών. Αν το υλικό παραμείνει στο Ιράν, θα μπορούσε να επιταχύνει σημαντικά την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου.
«Αυτά τα 440 κιλά ουρανίου αποτελούν ένα από τα πιο σαφή τεστ για το πώς θα κριθεί ο πόλεμος», σημείωσε πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος της ισραηλινής άμυνας και των υπηρεσιών πληροφοριών που είχε ασχοληθεί με το ιρανικό ζήτημα, και προσθέτει πως «η ιδανική κατάληξη θα ήταν είτε να απομακρυνθεί το υλικό από το Ιράν είτε να υπάρξει ένα καθεστώς στο οποίο θα υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα ότι φυλάσσεται με ασφάλεια».
Ο φόβος ενός πυρηνικού Ιράν
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξετάζουν ακόμη και το ενδεχόμενο αποστολής στρατιωτικών δυνάμεων σε μια υψηλού ρίσκου επιχείρηση για την εξασφάλιση του εμπλουτισμένου ουρανίου.
Πριν από την έναρξη του πολέμου είχαν επίσης συζητηθεί σενάρια μεταφοράς του υλικού σε τρίτη χώρα.
Ένας πρώην Ισραηλινός αξιωματούχος προειδοποίησε ότι το αποτέλεσμα της σύγκρουσης μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για την ασφάλεια της περιοχής: «Αν αυτός ο πόλεμος πετύχει, θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τη Μέση Ανατολή προς το καλύτερο. Αν όμως το καθεστώς παραμείνει στην εξουσία και διατηρήσει το ουράνιο, τότε ουσιαστικά θα ξεκινήσει η αντίστροφη μέτρηση για την κατασκευή πυρηνικού όπλου».
Ακόμη πιο κατηγορηματικός ήταν ο πρώην αναπληρωτής επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών του Ισραήλ, Γιόαβ Ρόζενμπεργκ, ο οποίος χαρακτήρισε μια τέτοια εξέλιξη «πύρρειο νίκη»: «Το χειρότερο σενάριο θα ήταν να κηρυχθεί νίκη ενώ το ιρανικό καθεστώς παραμένει στην εξουσία και διατηρεί περίπου 450 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου. Τότε είναι βέβαιο ότι θα κινηθεί προς την κατασκευή πυρηνικής βόμβας».
Η αβεβαιότητα γύρω από τον νέο ανώτατο ηγέτη
Η δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ ίσως επιδεινώσει την πυρηνική απειλή, όπως τονίζεται.
Παρότι ο ίδιος είχε επενδύσει τεράστιους οικονομικούς και πολιτικούς πόρους στο πυρηνικό πρόγραμμα, επί δεκαετίες απέφευγε να δώσει την τελική εντολή για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.
Η στάση του διαδόχου του, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, παραμένει ασαφής.
«Με τον Αλί Χαμενεΐ γνωρίζαμε σχεδόν τα πάντα για τον τρόπο που έπαιρνε αποφάσεις», ανέφερε πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος των υπηρεσιών πληροφοριών, αλλά: «Με τον Μοτζταμπά δεν είμαστε σίγουροι ότι γνωρίζουμε αρκετά για να εκτιμήσουμε τι θα κάνει με το πυρηνικό πρόγραμμα. Θα μπορούσε να κινηθεί προς την κατασκευή βόμβας ακόμη και τώρα».
Παρότι οι εκτεταμένοι βομβαρδισμοί έχουν καθυστερήσει σημαντικά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, μια πολιτική απόφαση για την κατασκευή όπλου θα μπορούσε να δημιουργήσει μια μακροπρόθεσμη απειλή για το Ισραήλ.
Η ιδέα της ανατροπής του καθεστώτος
Παρά τις αβεβαιότητες, ο πόλεμος απολαμβάνει ευρεία υποστήριξη στο εσωτερικό του ισραηλινού στρατιωτικού κατεστημένου και της κοινωνίας.
Η σύγκρουση ξεκίνησε με δηλώσεις του Μπέντζαμιν Νετανιάχου και του Ντόναλντ Τραμπ υπέρ της αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη, μετατρέποντας εξαρχής τον πόλεμο σε υπαρξιακή σύγκρουση για την ιρανική ηγεσία.
Ωστόσο, αρκετοί ειδικοί παραδέχονται ότι η ιδέα πως μια αεροπορική εκστρατεία θα μπορούσε να οδηγήσει άμεσα στην πτώση της ιρανικής κυβέρνησης ήταν εξαρχής υπερβολικά αισιόδοξη.
«Πρόκειται για ευσεβή πόθο», σχολίασε πηγή από τον χώρο των μυστικών υπηρεσιών. «Υπήρχαν σχέδια για την καταστροφή των βαλλιστικών πυραύλων, των πυρηνικών εγκαταστάσεων και της στρατιωτικής βιομηχανίας. Ποτέ όμως δεν είχα ακούσει ότι γνωρίζαμε πώς να ανατρέψουμε ένα καθεστώς μόνο με αεροπορικές επιθέσεις».
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι καμία υπηρεσία δεν μπορεί να προβλέψει αν 90 εκατομμύρια άνθρωποι θα βγουν στους δρόμους για εξέγερση.
Η στάση των Ιρανών
Παρά τις εκκλήσεις του Ισραήλ προς τον ιρανικό λαό να εξεγερθεί, δεν έχουν υπάρξει μέχρι στιγμής σαφή σημάδια μαζικών διαδηλώσεων ή ρωγμών στους μηχανισμούς ασφαλείας της χώρας.
Η ειδικός για το Ιράν και πρώην επικεφαλής έρευνας της Μοσάντ, Σίμα Σάιν, υπογράμμισε ότι η ανατροπή ενός καθεστώτος μέσω εξωτερικών βομβαρδισμών είναι εξαιρετικά απίθανη.
«Δεν πιστεύω ότι η αλλαγή καθεστώτος μπορεί να προκύψει από αεροπορικές επιθέσεις», είπε. Παρ’ όλα αυτά, δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο οι οικονομικές και πολιτικές συνέπειες του πολέμου να αποδυναμώσουν την κυβέρνηση σε βάθος χρόνου.
Στρατιωτικά κέρδη αλλά στρατηγικά διλήμματα
Οι ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές έχουν προκαλέσει σοβαρά πλήγματα στις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν.
Πυραυλικά συστήματα, εκτοξευτές, εργοστάσια παραγωγής και κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού έχουν καταστραφεί ή αποδυναμωθεί, ενώ έχουν σκοτωθεί πολιτικοί ηγέτες, στρατιωτικοί διοικητές και επιστήμονες που σχετίζονταν με τα εξοπλιστικά προγράμματα.
Αρκετοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η εκστρατεία βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωσή της από στρατιωτική άποψη.
«Ο ισραηλινός στρατός έχει σχεδόν ολοκληρώσει τους στόχους της αποστολής του», δήλωσε ένας από αυτούς. «Η διάρκεια της επιχείρησης είναι πλέον κυρίως πολιτική απόφαση».
Ωστόσο, ακόμη και χωρίς αλλαγή καθεστώτος, η καταστροφή μεγάλου μέρους της ιρανικής στρατιωτικής υποδομής θα μπορούσε να καθυστερήσει για χρόνια την ανασυγκρότηση της απειλής.
Ένας πόλεμος με απρόβλεπτες συνέπειες
Παρά τις στρατιωτικές επιτυχίες, πολλοί ειδικοί προειδοποιούν ότι ένας αποδυναμωμένος αλλά επιβιώσας ιρανικός μηχανισμός εξουσίας θα μπορούσε να κινηθεί ακόμη πιο αποφασιστικά προς την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων.
Την ίδια στιγμή, η σύγκρουση έχει επεκταθεί σε πολλαπλά μέτωπα – από τη Γάζα και τον Λίβανο έως τη Συρία, το Ιράν και την Υεμένη – ενώ η αύξηση των τιμών της ενέργειας και η οικονομική αστάθεια προκαλούν ανησυχία σε ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα.
Όπως σημείωσε ένας πρώην υψηλόβαθμος Ισραηλινός αξιωματούχος: «Το Ισραήλ έχει πετύχει εντυπωσιακές στρατιωτικές νίκες, αλλά δεν φαίνεται να μπορεί να τις μετατρέψει σε πολιτικό αποτέλεσμα μέσω νέων συμμαχιών. Και φοβάμαι ότι μπορεί να παραμείνουμε για πολύ ακόμη εγκλωβισμένοι σε αυτή την κατάσταση».