Η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας
αποτελεί μία από τις πιο συζητημένες αλλά και παρεξηγημένες ψυχικές διαταραχές.
Δυστυχώς οι αυξανόμενοι influensers που διατείνονται πως είναι ειδικοί στον
χώρο της ψυχικής υγείας, θολώνουν τα νερά δίνοντας την εντύπωση πως τελικά όλοι
πάσχουμε με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο από την συγκεκριμένη διαταραχή.
Το tvxs σταχυολόγησε πληροφορίες από διεθνείς αναγνωρισμένους φορείς όπως το Διεθνές Ινστιτούτο Υγείας για πιο σωστή και έγκυρη ενημέρωση.
Στη δημόσια συζήτηση ο όρος «ναρκισσιστής» χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει ανθρώπους εγωκεντρικούς ή υπερφιλόδοξους. Ωστόσο, στην ψυχιατρική πρόκειται για μια πολύ πιο σύνθετη και σοβαρή κατάσταση, η οποία χαρακτηρίζεται από διαρκές αίσθημα ανωτερότητας, έντονη ανάγκη για θαυμασμό και σημαντική έλλειψη ενσυναίσθησης προς τους άλλους.
Η διαταραχή μπορεί να προκαλέσει σοβαρές δυσκολίες στις προσωπικές σχέσεις, στην επαγγελματική ζωή και στην κοινωνική λειτουργικότητα. Παράλληλα, συχνά συνυπάρχει με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές, όπως κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές ή διαταραχές χρήσης ουσιών.
Από τον μύθο του Νάρκισσου στην ψυχιατρική
Η έννοια του ναρκισσισμού έχει βαθιές πολιτισμικές ρίζες. Ο όρος προέρχεται από τον μύθο του Νάρκισσου, όπως περιγράφεται στο έργο «Μεταμορφώσεις» του Ρωμαίου ποιητή Οβίδιου. Στον μύθο, ο νεαρός Νάρκισσος ερωτεύεται το ίδιο του το είδωλο σε μια λίμνη και τελικά καταστρέφεται από αυτή την εμμονή.
Στην επιστήμη της ψυχολογίας ο όρος άρχισε να χρησιμοποιείται στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο ψυχολόγος Χάβελοκ Έλλις ήταν από τους πρώτους που χρησιμοποίησαν τον όρο «ναρκισσισμός» για να περιγράψουν μια ψυχική κατάσταση. Λίγα χρόνια αργότερα, ο Σίγκμουντ Φρόιντ ανέπτυξε την έννοια της «ναρκισσιστικής λίμπιντο», ενώ μεταγενέστεροι ψυχαναλυτές άρχισαν να εξετάζουν τον ναρκισσισμό ως χαρακτηριστικό της προσωπικότητας.
Ωστόσο, η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας αναγνωρίστηκε επίσημα αρκετά αργότερα. Εντάχθηκε στα ψυχιατρικά διαγνωστικά εγχειρίδια μόλις το 1968, στο πλαίσιο της δεύτερης έκδοσης του Διαγνωστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών (DSM).
Πώς ορίζεται η διαταραχή
Σήμερα η διαταραχή ταξινομείται στην ομάδα των λεγόμενων διαταραχών προσωπικότητας τύπου Β. Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται κι άλλες διαταραχές όπως ε η αντικοινωνική και η οριακή (borderline) διαταραχή προσωπικότητας.
Κοινό χαρακτηριστικό αυτών των διαταραχών είναι η έντονη συναισθηματικότητα, η δραματική συμπεριφορά και η αστάθεια στις σχέσεις.
Για να τεθεί διάγνωση ναρκισσιστικής διαταραχής προσωπικότητας, πρέπει να υπάρχει ένα σταθερό και μακροχρόνιο μοτίβο συμπεριφορών που περιλαμβάνει στοιχεία όπως:
υπερβολική αίσθηση προσωπικής σπουδαιότητας
φαντασιώσεις επιτυχίας, δύναμης ή εξιδανικευμένης αγάπης
πεποίθηση ότι το άτομο είναι «ξεχωριστό» και μπορεί να συναναστρέφεται μόνο με ανθρώπους υψηλού κύρους
έντονη ανάγκη για θαυμασμό
αίσθημα αυτονόητης προνομιακής μεταχείρισης
εκμετάλλευση των άλλων για προσωπικό όφελος
έλλειψη ενσυναίσθησης
ζήλια προς άλλους ή πεποίθηση ότι οι άλλοι ζηλεύουν το ίδιο
αλαζονική ή περιφρονητική συμπεριφορά
Τα χαρακτηριστικά αυτά πρέπει να εμφανίζονται σε πολλαπλά κοινωνικά πλαίσια και να επιμένουν από την πρώιμη ενήλικη ζωή.
Πιθανά αίτια
Οι αιτίες της διαταραχής δεν είναι πλήρως κατανοητές. Η έρευνα δείχνει ότι παίζουν ρόλο τόσο βιολογικοί όσο και ψυχολογικοί παράγοντες.
Ορισμένες μελέτες υποδεικνύουν ότι οι διαταραχές προσωπικότητας έχουν σημαντική κληρονομική διάσταση. Παράλληλα, εμπειρίες της παιδικής ηλικίας φαίνεται να επηρεάζουν σημαντικά τη διαμόρφωση της προσωπικότητας.
Για παράδειγμα, η απόρριψη ή η συναισθηματική παραμέληση στην παιδική ηλικία μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη εύθραυστης αυτοεκτίμησης, η οποία αργότερα καλύπτεται από συμπεριφορές μεγαλομανίας. Από την άλλη πλευρά, η υπερβολική εξιδανίκευση ενός παιδιού –η διαρκής ενίσχυση της ιδέας ότι είναι «μοναδικό» ή «ανώτερο»– μπορεί επίσης να δημιουργήσει μια δια βίου ανάγκη για επιβεβαίωση.
Δύο διαφορετικές μορφές
Οι ειδικοί διακρίνουν δύο βασικούς τύπους ναρκισσισμού.
Ο πρώτος είναι ο λεγόμενος «μεγαλοπρεπής» ή εξωστρεφής ναρκισσισμός. Τα άτομα αυτά εμφανίζουν έντονη αλαζονεία, επιθετικότητα, επιθυμία για εξουσία και εμφανή έλλειψη ενσυναίσθησης.
Ο δεύτερος τύπος είναι ο «ευάλωτος» ναρκισσισμός. Σε αυτή την περίπτωση, το άτομο μπορεί να φαίνεται πιο ανασφαλές και υπερευαίσθητο στην κριτική. Πίσω από τη φαινομενική αυτοπεποίθηση κρύβεται μια βαθιά εύθραυστη αυτοεικόνα.
Πώς εμφανίζεται στην καθημερινότητα
Στην πράξη, οι άνθρωποι με ναρκισσιστική διαταραχή συχνά δυσκολεύονται να διατηρήσουν σταθερές σχέσεις. Μπορεί να γοητεύουν τους άλλους αρχικά, αλλά με τον χρόνο η ανάγκη τους για θαυμασμό και η έλλειψη ενσυναίσθησης δημιουργούν συγκρούσεις.
Συχνά δυσκολεύονται να δεχθούν κριτική και αντιδρούν με θυμό ή περιφρόνηση. Στον επαγγελματικό χώρο μπορεί να εμφανίζονται ιδιαίτερα φιλικοί προς άτομα υψηλής θέσης, ενώ ταυτόχρονα υποτιμούν ή κακομεταχειρίζονται όσους θεωρούν κατώτερους.
Παρά την εξωτερική αυτοπεποίθηση, πολλοί βιώνουν βαθιά εσωτερική ευαλωτότητα και μπορεί να εμφανίζουν συμπτώματα κατάθλιψης όταν η κοινωνική ή επαγγελματική τους εικόνα απειλείται.
Διάγνωση και θεραπεία
Η διάγνωση της διαταραχής δεν είναι εύκολη. Πολλοί άνθρωποι με ναρκισσιστική προσωπικότητα δεν αναζητούν βοήθεια, καθώς δεν θεωρούν ότι έχουν πρόβλημα. Συνήθως η επαφή με υπηρεσίες ψυχικής υγείας γίνεται μετά από κρίσεις στις σχέσεις, στο επαγγελματικό περιβάλλον ή μετά από πιέσεις συγγενών.
Η θεραπεία βασίζεται κυρίως στην ψυχοθεραπεία. Δεν υπάρχουν φάρμακα ειδικά εγκεκριμένα για τη θεραπεία της διαταραχής, αν και φαρμακευτική αγωγή μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν συνυπάρχουν άλλες ψυχικές διαταραχές, όπως κατάθλιψη ή άγχος.
Η θεραπευτική διαδικασία στοχεύει κυρίως στη βελτίωση των διαπροσωπικών σχέσεων, στην κατανόηση των συναισθημάτων των άλλων και στη μείωση των συγκρούσεων στην καθημερινότητα.
Μια διαταραχή που απαιτεί περισσότερη έρευνα
Παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας, η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας παραμένει σχετικά ανεπαρκώς μελετημένη. Πολλές από τις υπάρχουσες έρευνες βασίζονται σε μικρά δείγματα και δεν υπάρχει ακόμη πλήρης συμφωνία για τον τρόπο ταξινόμησης των διαταραχών προσωπικότητας.
Πολλοί ειδικοί προτείνουν ότι στο μέλλον τα ψυχιατρικά μοντέλα θα μετακινηθούν από τις αυστηρές κατηγορίες προς πιο «διαστασιακές» προσεγγίσεις της προσωπικότητας, που θα λαμβάνουν υπόψη τη μοναδικότητα κάθε ατόμου.
Μέχρι τότε, η κατανόηση της ναρκισσιστικής διαταραχής προσωπικότητας παραμένει ένα σημαντικό πεδίο για την ψυχιατρική και την ψυχολογία, καθώς αφορά όχι μόνο την ατομική ψυχική υγεία αλλά και τη δυναμική των ανθρώπινων σχέσεων.