Μαργαρίτα Φράγκου
Ο Gareth Gore βρισκόταν σε ένα ταξίδι επαγγελματικό στην Καλιφόρνια φέτος όταν του είπαν να περιμένει ένα τηλεφώνημα από το Βατικανό για να κανονιστεί μια κατ’ ιδίαν συνάντηση του με τον Πάπα.
Ο Gore έμεινε άναυδος. Έχουν περάσει δύο χρόνια από το 2024 που δημοσίευσε το βιβλίο Opus, μια σχολαστικά ερευνημένη και καθηλωτική καταγραφή των κακοποιήσεων που φέρεται να διαπράχθηκαν από την Opus Dei, την ιδιαίτερα μυστικοπαθή καθολική οργάνωση που ιδρύθηκε από τον Ισπανό ιερέα Josemaría Escrivá τη δεκαετία του 1920.
Σε διάστημα ενός αιώνα η Opus Dei εδραιώθηκε ως ένα βαθιά θρησκευτικό τάγμα που, όπως ισχυρίζεται, βοηθά απλούς ανθρώπους να «αγαπούν τον Θεό και να υπηρετούν τους άλλους μέσα από εργασία, που γίνεται με εντιμότητα και ακεραιότητα».
Το βιβλίο του Gore υποστηρίζει ότι η οργάνωση κάνει συστηματικά αποπλάνηση ανηλίκων, εμπορία ανθρώπων και ψυχολογικό και συναισθηματικό έλεγχο. Πρώην μέλη λένε ότι η ομάδα χρησιμοποιούσε ιδιωτικές εξομολογήσεις ως μοχλό πίεσης στα μέλη και ότι νάρκωνε όσους βρίσκονταν υπό την επιρροή της, ισχυρισμοί τους οποίους η Opus Dei αρνείται κατηγορηματικά. «Ο Gore ανέφερε ότι η Opus Dei συνεργάστηκε στενά με τη βίαιη δικτατορία του Francisco Franco στην Ισπανία, πριν στηρίξει δεξιές πολιτικές δυνάμεις σε όλο τον κόσμο» γράφει ο δημοσιογράφος Sam Wolfson στον Γκάρντιαν, παρουσιάζοντας τη συνέντευξη που πήρε στον Gore.
Θυμίζει ότι ο Gore ξεκίνησε την έρευνά του σχεδόν τυχαία, διερευνώντας την κατάρρευση της ισπανικής τράπεζας Banco Popular το 2017. Στην πορεία διαπίστωσε, όπως υποστηρίζει, ότι η Opus Dei είχε στενούς δεσμούς με την τράπεζα ήδη από τη δεκαετία του 1940 και ότι αξιοποίησε τους πόρους της για να χρηματοδοτήσει την παγκόσμια ανάπτυξή της. Η οργάνωση, ωστόσο, αρνείται οποιαδήποτε εμπλοκή σε εμπορικές δραστηριότητες.
Ο Gore απέδωσε μεγάλο μέρος της ευθύνης για αυτές τις φερόμενες κακοποιήσεις στην ευρύτερη Καθολική Εκκλησία, η οποία βασίστηκε στο Opus Dei για οικονομική στήριξη τη δεκαετία του 1970 και σε αντάλλαγμα του έδωσε ελευθερία να λειτουργεί ως νόμιμος κλάδος του καθολικισμού, αλλά εκτός των κανονικών δομών του Βατικανού.
Το 2002, ο Escrivá ανακηρύχθηκε άγιος μετά από έντονο λόμπινγκ του Opus Dei, παρά τις έντονες αντιδράσεις μέσα στο Βατικανό, καθώς οι καταγγελίες κακοποίησης αυξάνονταν και ορισμένοι καθολικοί ηγέτες άρχισαν να θέτουν ερωτήματα για την οργάνωση.
Ο Gore πιστεύει ότι το Opus Dei δεν θα μπορούσε ποτέ να λειτουργήσει χωρίς τη συνενοχή του Βατικανού – κάτι που έκανε την πρόσκληση από τον Πάπα Λέοντα ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Το tvxs αναδημοσιεύει μέρος της συνέντευξης που φιλοξένησε χθες η εφημερίδα Guardian.
Πέρασες σχεδόν μια δεκαετία συγκεντρώνοντας αυτό το υλικό για την Opus Dei που εμπλέκει το Βατικανό. Πώς γίνεται να σε καλούν να το παρουσιάσεις στον Πάπα;
Ειλικρινά, δεν ξέρω. Ήμουν σε επαγγελματικό ταξίδι στις ΗΠΑ και δέχτηκα ένα τηλεφώνημα από κάποιον που γνωρίζω στο Περού, ο οποίος είναι αρκετά κοντά στον Πάπα. Και είχε ακούσει από τον ίδιο τον Πάπα ότι ήθελε να με συναντήσει και να ακούσει περισσότερα. Θυμάμαι ότι έκλεισα το τηλέφωνο και χρειάστηκε να σταθώ για λίγο και να αναρωτηθώ: είναι αληθινό αυτό που ζω;
Μου είπαν να επικοινωνήσω με κάποιον στο Βατικανό που θα κανονίσει τη συνάντηση. Έστειλα λοιπόν ένα μήνυμα, σκεπτόμενος ότι κανείς δεν θα απαντήσει. Και σχεδόν αμέσως έλαβα μήνυμα από κάποιον αρκετά υψηλόβαθμο στο Βατικανό που έλεγε: «Ναι, ναι, ο Άγιος Πατέρας μου είπε ότι θέλει να σε συναντήσει. Πες μου ποιες ημερομηνίες σε βολεύουν».
Ήταν μια αρκετά αγχωτική περίοδος αυτή που προηγήθηκε της συνάντησης. Όχι επειδή αγχωνόμουν να συναντήσω τον Πάπα, αλλά επειδή ένιωθα αυτό το βάρος. Έχοντας κάνει αυτή την έρευνα επί τόσα χρόνια, έχοντας μιλήσει κυριολεκτικά με εκατοντάδες πρώην μέλη της Opus Dei και έχοντας ανακαλύψει όλα αυτά τα μυστικά έγγραφα για το πώς λειτουργεί αυτή η ομάδα, ένιωθα αυτή την ευθύνη να βεβαιωθώ ότι θα λάβει όλες αυτές τις πληροφορίες.
Πόσα πιστεύεις ότι γνωρίζει ήδη ο Πάπας για την οργάνωση;
Ποιος ξέρει πόσες πληροφορίες φτάνουν πραγματικά σε αυτόν! Η οργάνωση Opus Dei είναι γνωστό ότι έχει διεισδύσει στο Βατικανό. Είναι πολύ πιθανό να υπάρχουν άνθρωποι εκεί που φιλτράρουν το τι φτάνει στον Πάπα – ίσως για κακόβουλους λόγους, αλλά και όπως συμβαίνει σε κάθε μεγάλη οργάνωση, μερικές φορές είναι προτιμότερο το αφεντικό να μην ξέρει τα πάντα ώστε να υπάρχει κάποια δυνατότητα άρνησης ευθύνης.
Στον περιορισμένο χρόνο που είχες μαζί του, ποια ήταν η βασική ιστορία που ήθελες να του πεις;
Νομίζω ότι ο κόσμος έξω δεν συνειδητοποιεί ότι ο ιδρυτής αυτού του κινήματος, ο Ισπανός ιερέας Josemaría Escrivá, είπε στα μέλη του ότι η ιδέα για την Opus Dei προήλθε απευθείας από τον Θεό. Είχε λάβει ένα όραμα που το κατέγραψε με μεγάλη λεπτομέρεια.
Αυτά τα γραπτά είναι η πηγή όλου αυτού του ελέγχου και της χειραγώγησης που ασκήθηκε αλλά και των πολιτικών κινήσεων, που συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Αν δεν κατανοήσει κανείς αυτά τα εσωτερικά έγγραφα και αν δεν καταλάβει ότι τα μέλη πιστεύουν πραγματικά πως αυτοί οι κανόνες προέρχονται απευθείας από τον Θεό, είναι αδύνατο να κατανοήσει πώς λειτουργεί η Opus Dei.
Προσπαθούσα να του μεταφέρω αυτό το μήνυμα, ενώ παράλληλα εξηγούσα γιατί η διάλυση ή η μεταρρύθμιση αυτής της ομάδας θα είναι εξαιρετικά δύσκολη, επειδή ο ιδρυτής είναι άγιος.
Πώς μιλά κανείς στον Πάπα;
Μπήκα στη συνάντηση με αυτό το βάρος, αλλά χωρίς φόβο. Δεν με ένοιαζε αν θα τον προσβάλω ή αν θα παραβώ το πρωτόκολλο. Σκέφτηκα: κανείς άλλος δεν είχε αυτή την ευκαιρία.
Πώς αντέδρασε;
Ειλικρινά, η συνάντηση δεν θα μπορούσε να πάει καλύτερα. Έκανε πολύ διεισδυτικές ερωτήσεις. Κράτησε πολύ περισσότερο από όσο είχε προγραμματιστεί. Υπήρχαν δύο κάμερες εκεί. Και στο τέλος μου είπε ότι ήταν δική του απόφαση να μπουν οι κάμερες και να γίνει δημόσια η συνάντηση. Νομίζω ότι ήθελε ξεκάθαρα να στείλει ένα μήνυμα στην Opus Dei ότι παίρνει αυτές τις καταγγελίες στα σοβαρά.
Στην ερώτηση αν το Βατικανό έχει τη δύναμη να περιορίσει την Opus Dei απαντά πως:
«Το Βατικανό βοήθησε να δημιουργηθεί αυτό το «τέρας», ιδιαίτερα ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄. Τους έδωσε ένα ειδικό καθεστώς, την «προσωπική prelature», που σημαίνει ότι λογοδοτούν μόνο στον Πάπα. Μπορούν να λειτουργούν παντού και οι καταγγελίες δεν εξετάζονται μέσω των τοπικών επισκόπων»
Ο Gore τονίζει ότι το επόμενο βήμα πρέπει να είναι μια πλήρης ανεξάρτητη έρευνα για όλες τις καταγγελίες κακοποίησης. Επισημαίνει επίσης ότι η οργάνωση έχει σημαντική πολιτική επιρροή, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, όπου – όπως λέει – έχει διεισδύσει σε κέντρα εξουσίας.
«Είναι μια ομάδα που λειτουργεί μόνο με πρόσκληση και στοχεύει τις ελίτ: πολιτικούς, δικαστές, επιχειρηματίες, δημοσιογράφους, ακαδημαϊκούς».