Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο σύνταξης, φύλαξης και δημοσίευσης διαθηκών φέρνει η επικείμενη μεταρρύθμιση του κληρονομικού δικαίου, με βασικό στόχο τη μείωση της γραφειοκρατίας, την επιτάχυνση των διαδικασιών και την ενίσχυση της ασφάλειας στις κληρονομικές υποθέσεις.
Το νέο πλαίσιο παρουσιάστηκε δημόσια από τη συμβολαιογράφο και πρόεδρο του Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Αθηνών, Ελένη Κοντογιώργου, η οποία εξήγησε τις βασικές παρεμβάσεις που προωθούνται ύστερα από μακρά επεξεργασία.
Οι ιδιόχειρες διαθήκες παραμένουν σε ισχύ
Ξεκαθαρίστηκε ότι οι ιδιόχειρες διαθήκες δεν καταργούνται, παρά τα σενάρια που είχαν κυκλοφορήσει κατά καιρούς.
Εξακολουθούν να ισχύουν, εφόσον πληρούν τις βασικές προϋποθέσεις του νόμου:
να έχουν γραφεί εξ ολοκλήρου με το χέρι του διαθέτη
να φέρουν σαφή ημερομηνία
να έχουν υπογραφή
Η διαθήκη μπορεί να παραδίδεται είτε σε πρόσωπο εμπιστοσύνης είτε σε συμβολαιογράφο, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος απώλειας, αλλοίωσης ή καταστροφής της.
Πότε θα απαιτείται γραφολογική εξέταση
Μία από τις βασικές αλλαγές αφορά τον έλεγχο γνησιότητας μέσω πραγματογνώμονα γραφολόγου, ο οποίος θα εξαρτάται από το ποιοι είναι οι κληρονόμοι και από τον χρόνο δημοσίευσης της διαθήκης.
Όταν οι κληρονόμοι είναι σύζυγος ή παιδιά
Εφόσον δικαιούχοι της διαθήκης είναι ο σύζυγος ή τα τέκνα του διαθέτη, δηλαδή συγγενείς πρώτου βαθμού, δεν προβλέπεται υποχρεωτική γραφολογική εξέταση.
Όταν οι δικαιούχοι είναι πιο μακρινοί συγγενείς ή τρίτοι
Αν η διαθήκη ευνοεί πρόσωπα πέραν του πρώτου βαθμού συγγένειας, μπορεί να ζητηθεί έλεγχος από ειδικό γραφολόγο, προκειμένου να επιβεβαιωθεί η αυθεντικότητα του εγγράφου.
Αν καθυστερήσει η δημοσίευση
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για την καθυστέρηση δημοσίευσης.
Αν μια ιδιόχειρη διαθήκη δεν δημοσιευθεί μέσα σε δύο χρόνια από τον θάνατο του διαθέτη, τότε ο γραφολογικός έλεγχος καθίσταται υποχρεωτικός, ανεξάρτητα από το ποιοι είναι οι κληρονόμοι.
Ο συμβολαιογράφος αντικαθιστά το δικαστήριο στη δημοσίευση
Μία από τις πιο ουσιαστικές τομές του νέου πλαισίου αφορά τη διαδικασία δημοσίευσης της διαθήκης.
Μέχρι σήμερα, η αρμοδιότητα ανήκε στα δικαστήρια, με αποτέλεσμα σε πολλές περιπτώσεις μεγάλες καθυστερήσεις.
Με τη μεταρρύθμιση, υπεύθυνος για τη δημοσίευση θα είναι πλέον ο συμβολαιογράφος.
Αυτό σημαίνει ότι η διαδικασία αναμένεται να ολοκληρώνεται πολύ ταχύτερα, χωρίς τη χρονοβόρα αναμονή των δικαστικών υπηρεσιών.
Η δημοσίευση θα γίνεται αμέσως μετά τον θάνατο του διαθέτη, με την προσκόμιση της ληξιαρχικής πράξης θανάτου και χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, όπως προβλέπεται.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, η αλλαγή αυτή αναμένεται να δώσει λύση σε χρόνιο πρόβλημα που ταλαιπωρούσε χιλιάδες οικογένειες, καθώς μέχρι σήμερα δεν ήταν σπάνιο η διαδικασία να παραμένει σε εκκρεμότητα για χρόνια.
Τι ισχύει για την αποδοχή κληρονομιάς
Η αποδοχή κληρονομιάς δεν είναι υποχρεωτικό να γίνει αμέσως μετά τον θάνατο.
Οι κληρονόμοι μπορούν να κινηθούν σε μεταγενέστερο χρόνο, ανάλογα με τις ανάγκες τους και με πρακτικά ζητήματα, όπως:
η τακτοποίηση ακινήτων
οι εγγραφές στο Ελληνικό Κτηματολόγιο
διαδικασίες στο υποθηκοφυλακείο
έλεγχος χρεών ή εκκρεμοτήτων της κληρονομιάς
Η προθεσμία για τον φόρο κληρονομιάς παραμένει
Παρά την ευελιξία στην αποδοχή, δεν αλλάζει η φορολογική υποχρέωση.
Η δήλωση φόρου κληρονομιάς εξακολουθεί να πρέπει να υποβάλλεται μέσα σε έξι μήνες από τον θάνατο του κληρονομούμενου.