Ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για την ψυχική κατάσταση παιδιών και εφήβων στην Ελλάδα αποκαλύπτουν τα στοιχεία της Εθνικής Δράσης για την Προαγωγή της Υγείας Παιδιού και Οικογένειας, με την αναπληρώτρια υπουργό Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, να προειδοποιεί για μια νέα «ψηφιακή απειλή» που επηρεάζει άμεσα τη σκέψη, τη συμπεριφορά και την ψυχική ανθεκτικότητα των νέων.
Τα αποτελέσματα της μεγάλης έρευνας παρουσιάστηκαν από το υπουργείο Υγείας και τη UNICEF, με επίκεντρο τις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν παιδιά και οικογένειες σε μια εποχή όπου η καθημερινότητα διαμορφώνεται όλο και περισσότερο από τις οθόνες, τα social media και τη συνεχή έκθεση στην αρνητική ειδησεογραφία.
Η κ. Αγαπηδάκη χαρακτήρισε τα ευρήματα «πραγματικά ανησυχητικά» και τόνισε πως η χώρα βρίσκεται μπροστά σε ένα πρόβλημα που δεν αφορά μόνο την ψυχική υγεία, αλλά και τη λειτουργία της ίδιας της Δημοκρατίας στο μέλλον.
«Θα έχουμε πολίτες που δεν θα μπορούν να διακρίνουν τι είναι αλήθεια και τι ψέμα, τι είναι σωστό και τι λάθος», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η διαρκής έκθεση των παιδιών σε ένα περιβάλλον ψηφιακής υπερπληροφόρησης και αρνητικού περιεχομένου υπονομεύει σταδιακά την κριτική σκέψη και τις βασικές δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων.
Όπως σημείωσε, «δεν μπορούμε να στερήσουμε από μια ολόκληρη γενιά την ικανότητα να σκέφτεται», υπενθυμίζοντας ότι η Ελλάδα είναι η χώρα που γέννησε τη φιλοσοφία, τη Δημοκρατία και την αξία της κριτικής σκέψης.
Στο ίδιο πλαίσιο, υπογράμμισε ότι η υγεία, η παιδεία και η οικογένεια αποτελούν βασικούς πυλώνες της κυβερνητικής πολιτικής, ενώ οι δράσεις πρόληψης οφείλουν να ξεκινούν από τον πυρήνα της κοινωνίας – δηλαδή το σπίτι και το σχολείο.
Από την πλευρά του, ο διπλωματικός εκπρόσωπος της UNICEF στην Ελλάδα, Γκασάν Χαλίλ, έδωσε έμφαση στην ανάγκη τα παιδιά να μπορούν να εκφράζονται χωρίς φόβο και στιγματισμό.
«Όταν ένας έφηβος μπορεί να ζητήσει βοήθεια χωρίς να φοβάται, όταν ένας γονέας διαθέτει τα σωστά εργαλεία για να στηρίξει το παιδί του, όταν ένα κορίτσι μπορεί να μιλήσει ανοιχτά και με αξιοπρέπεια για την περίοδό του, τότε κάνουμε ουσιαστικά βήματα προς μια κοινωνία πιο φιλική και πιο συμπεριληπτική για τα παιδιά», ανέφερε.
Η «σιωπηλή» ψηφιακή κρίση και το doomscrolling
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα στοιχεία για το λεγόμενο doomscrolling – τη συνεχή κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων και περιεχομένου στα social media.
Το doomscrolling (ή doomsurfing) περιγράφει την παρορμητική, αδιάκοπη αναζήτηση και κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων στα social media.
Είναι μια συνήθεια που έχει αρνητικές επιπτώσεις, επηρεάζοντας την ψυχική υγεία και τα επίπεδα άγχους.
Τα βασικά χαρακτηριστικά του είναι η διαρκής ροή και η αδιάκοπτη ανάγνωση τραγικών ή θλιβερών γεγονότα, ακόμα κι αν δεν αφορούν άμεσα τον αναγνώστη.
Ο αλγόριθμος αντιλαμβάνεται την ενασχόληση σας και προτείνει διαρκώς παρόμοιο περιεχόμενο, κάνοντας τον κύκλο ατελείωτο.
Η δε ψυχολογική φόρτιση οδηγεί σε αίσθημα αβοηθητότητας, κόπωσης και αυξημένης αγωνίας.
Σύμφωνα με την έρευνα, τρεις στους τέσσερις νέους εμφανίζουν συμπεριφορές doomscrolling, ενώ το 42% συνεχίζει να παρακολουθεί περιεχόμενο ακόμη κι όταν αυτό τους προκαλεί άγχος ή ψυχολογική πίεση.
Περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες δήλωσαν ότι η συνήθεια αυτή επηρεάζει αρνητικά τη διάθεσή τους, τον ύπνο και τη συγκέντρωσή τους.
Η κ. Αγαπηδάκη προειδοποίησε ότι τα παιδιά «εκπαιδεύουν τον εγκέφαλό τους» να αναζητά ολοένα και περισσότερες αρνητικές πληροφορίες, με σοβαρές συνέπειες στη μελλοντική γνωστική και ψυχική τους ανάπτυξη.
Τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν επίσης ότι:
Το 89,2% των νέων χρησιμοποιεί καθημερινά τα social media
Το 76,1% τα θεωρεί πλέον βασική πηγή ενημέρωσης
Το 60,3% χάνει την αίσθηση του χρόνου κατά το scrolling
Το 81,3% πιστεύει ότι οι αλγόριθμοι των πλατφορμών ενισχύουν σκόπιμα αυτή τη συμπεριφορά
Νέες παρεμβάσεις για γονείς και παιδιά
Στο πλαίσιο της Εθνικής Δράσης εφαρμόστηκε για πρώτη φορά σε πανελλαδικό επίπεδο το πρόγραμμα θετικής γονεϊκότητας Triple P, με στόχο την ουσιαστική στήριξη των οικογενειών.
Συνολικά:
231 επαγγελματίες της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας εκπαιδεύτηκαν ώστε να παρέχουν καθοδήγηση σε γονείς
6.513 γονείς και φροντιστές συμμετείχαν σε ειδικά σεμινάρια και απέκτησαν πρακτικά εργαλεία διαχείρισης των δυσκολιών της σύγχρονης ανατροφής
Το πρώτο κέντρο για τον αυτοτραυματισμό νέων
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στο φαινόμενο του αυτοτραυματισμού στους νέους.
Για πρώτη φορά δημιουργήθηκε Πρότυπο Κοινοτικό Κέντρο για την υποστήριξη νέων ηλικίας 17 έως 24 ετών που αντιμετωπίζουν τέτοιες συμπεριφορές.
Στο πλαίσιο της δράσης:
2.607 επαγγελματίες εκπαιδεύτηκαν στην αναγνώριση και διαχείριση περιστατικών αυτοτραυματισμού
429 νέοι έχουν ήδη λάβει υποστήριξη μέσω των υπηρεσιών του Κέντρου
Δεκάδες οικογένειες συμμετέχουν πλέον σε θεραπευτικά και συμβουλευτικά προγράμματα.
Παρεμβάσεις για την έμμηνο ρύση και την αξιοπρέπεια στο σχολείο
Μεγάλη ήταν και η παρέμβαση που υλοποιήθηκε για την ενημέρωση γύρω από την έμμηνο ρύση και την καταπολέμηση του κοινωνικού στίγματος.
Οι δράσεις πραγματοποιήθηκαν σε 2.521 σχολεία με τη συμμετοχή περίπου 237.000 μαθητών, ενώ διανεμήθηκαν συνολικά 18 εκατομμύρια προϊόντα περιόδου, καλύπτοντας άμεσα περισσότερα από 120.000 κορίτσια σε όλη τη χώρα.
Νέες δράσεις ψυχικής ανθεκτικότητας μέσω μουσικής και δημιουργίας
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την ανακοίνωση νέων προγραμμάτων ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας μέσω της μουσικής, της τέχνης και της δημιουργικής έκφρασης.
Οι δράσεις έχουν ήδη ξεκινήσει πιλοτικά σε 15 Μουσικά Σχολεία της χώρας, με τη συμμετοχή περίπου 3.000 μαθητών.
Η Εθνική Δράση για την Προαγωγή της Υγείας Παιδιού και Οικογένειας υλοποιείται από το υπουργείο Υγείας με τη στήριξη της UNICEF στην Ελλάδα και χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος NextGenerationEU και του Ταμείου Ανάκαμψης «Ελλάδα 2.0».