Μαργαρίτα Φράγκου
Για πολλά χρόνια οι χειροπράκτες αντιμετωπίζονταν στις Ηνωμένες Πολιτείες περίπου ως «θαυματοποιοί» της εναλλακτικής ιατρικής.
Η καχυποψία απέναντι στο επάγγελμα δεν ήταν τυχαία. Ο
ιδρυτής της χειροπρακτικής, Ντάνιελ Ντέιβιντ Πάλμερ, ισχυριζόταν στα τέλη του
19ου αιώνα ότι αποκατέστησε την ακοή ενός κωφού εργάτη επαναφέροντας στη θέση
του έναν σπόνδυλο στον αυχένα του.
Από τότε, η χειροπρακτική ακολουθείται από μια διπλή
εικόνα: από τη μία θεωρείται μια σχετικά ασφαλής μέθοδος αντιμετώπισης
μυοσκελετικών πόνων και από την άλλη συνδέεται με αντιεπιστημονικές θεωρίες και
υπερβολικές προσδοκίες που δημιουργούν οι θεραπευτές.
Σήμερα, πάντως, η χειροπρακτική έχει εξελιχθεί σε πιο
αποδεκτό ρεύμα της αμερικανικής υγειονομικής πραγματικότητας.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζουν οι NewYorkTimes,
περίπου το 11% των Αμερικανών ενηλίκων επισκέφθηκαν χειροπράκτη το 2022, κυρίως
για την αντιμετώπιση πόνων στη μέση και στην πλάτη.
Πολλά μεγάλα νοσοκομεία και συστήματα υγείας στις ΗΠΑ
περιλαμβάνουν πλέον υπηρεσίες χειροπρακτικής, ενώ αρκετές διεθνείς
κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν τη σπονδυλική κινητοποίηση ως πρώτη επιλογή
για την αντιμετώπιση ορισμένων μορφών πόνου στη μέση.
Η βασική πρακτική των χειροπρακτών είναι οι λεγόμενες
«προσαρμογές» ή «χειρισμοί» της σπονδυλικής στήλης.
Πρόκειται για πίεση και διάταση στις αρθρώσεις και στους
μικρούς μυς γύρω από τους σπονδύλους. Ο χαρακτηριστικός ήχος που ακούγεται
συχνά κατά τη διάρκεια της διαδικασίας δεν είναι, όπως εξηγούν οι ειδικοί, παρά
η απελευθέρωση αερίων από το υγρό των αρθρώσεων.
Οι χειροπράκτες στις ΗΠΑ εκπαιδεύονται σε τετραετή
προγράμματα σπουδών, όπου διδάσκονται βασικές επιστήμες, ανατομία, φυσιολογία
και τεχνικές χειρισμών.
Ωστόσο, δεν είναι γιατροί με την κλασική έννοια της
ιατρικής εκπαίδευσης. Το εύρος των δραστηριοτήτων τους εξαρτάται από τη
νομοθεσία κάθε πολιτείας. Σε ορισμένες πολιτείες, όπως το Όρεγκον, επιτρέπεται
ακόμη και να πραγματοποιούν μικρές ιατρικές πράξεις, ενώ αλλού περιορίζονται
αποκλειστικά σε παθήσεις της σπονδυλικής στήλης.
Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: λειτουργεί τελικά η
χειροπρακτική; Η απάντηση της επιστημονικής κοινότητας είναι σύνθετη.
Υπάρχουν αρκετά ισχυρές ενδείξεις ότι οι χειρισμοί της
σπονδυλικής στήλης μπορούν να προσφέρουν ήπια έως μέτρια ανακούφιση σε ασθενείς
με πόνο στη μέση. Μελέτες που συνέκριναν τη χειροπρακτική με άλλες θεραπείες,
όπως το μασάζ ή ο βελονισμός, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα αποτελέσματα
είναι περίπου αντίστοιχα.
Ένα σημαντικό πλεονέκτημα είναι ότι οι σοβαρές επιπλοκές
θεωρούνται σχετικά σπάνιες. Κατάγματα ή σοβαροί τραυματισμοί εμφανίζονται
εξαιρετικά σπάνια σε σχέση με τον αριθμό των χειρισμών που πραγματοποιούνται
καθημερινά. Γι’ αυτό και αρκετοί οργανισμοί υγείας αντιμετωπίζουν πλέον τη
χειροπρακτική ως μια αποδεκτή μη φαρμακευτική επιλογή για χρόνιους πόνους στη
μέση.
Ωστόσο, η εικόνα αλλάζει όταν οι χειροπράκτες υπόσχονται
θεραπεία για παθήσεις που δεν σχετίζονται με το μυοσκελετικό σύστημα. Ορισμένοι
διαφημίζουν θεραπείες για άσθμα, διαβήτη, λοιμώξεις ή προβλήματα του
ανοσοποιητικού χωρίς να υπάρχουν αξιόπιστα επιστημονικά δεδομένα που να
στηρίζουν αυτούς τους ισχυρισμούς.
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά τους χειρισμούς στον αυχένα.
Ορισμένοι γιατροί προειδοποιούν ότι, σε σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί να
προκληθεί τραυματισμός στις αρτηρίες που τροφοδοτούν τον εγκέφαλο, αυξάνοντας
τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου. Παρότι η σχέση αυτή δεν έχει αποδειχθεί
πλήρως, η συζήτηση παραμένει ανοιχτή στην επιστημονική κοινότητα.
Πέρα όμως από τον σωματικό κίνδυνο, αρκετοί επιστήμονες
επισημαίνουν και μια άλλη διάσταση: την παραπληροφόρηση. Σε ένα τμήμα του χώρου
της χειροπρακτικής έχουν αναπτυχθεί έντονες αντιεμβολιαστικές απόψεις και
ευρύτερη δυσπιστία απέναντι στη συμβατική ιατρική.
Ερευνητές που μελετούν τη διάδοση ψευδών ιατρικών
πληροφοριών θεωρούν ότι αυτό μπορεί να υπονομεύσει τη δημόσια εμπιστοσύνη στην
επιστήμη και στους θεσμούς υγείας.
Ακόμη και μέσα στον ίδιο τον κλάδο υπάρχουν
διαφοροποιήσεις. Πολλοί χειροπράκτες προσπαθούν να βασίζονται αποκλειστικά σε
επιστημονικά δεδομένα και αποφεύγουν υπερβολικούς ισχυρισμούς. Άλλοι, όμως,
προωθούν ακριβά συμπληρώματα, «αποτοξινώσεις» ή θεραπείες χωρίς αποδείξεις
αποτελεσματικότητας.
Οι ειδικοί συμβουλεύουν τους ασθενείς να είναι ιδιαίτερα
προσεκτικοί απέναντι σε υποσχέσεις «θαυματουργών» θεραπειών. Ένας επαγγελματίας
που επιμένει από την πρώτη επίσκεψη σε μακροχρόνια πακέτα συνεδριών ή
ισχυρίζεται ότι μπορεί να θεραπεύσει πλήθος άσχετων παθήσεων θα πρέπει να
αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη.
Η χειροπρακτική φαίνεται τελικά να βρίσκεται σε μια
γκρίζα ζώνη ανάμεσα στην επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπεία και στην
εναλλακτική κουλτούρα. Για ορισμένους ασθενείς προσφέρει πραγματική ανακούφιση
από χρόνιους πόνους. Για άλλους, αποτελεί πεδίο όπου η ψευδοεπιστήμη συνεχίζει
να επιβιώνει πίσω από τον μανδύα της θεραπείας.