Μαργαρίτα Φράγκου
Η οικονομική ανασφάλεια δεν επηρεάζει μόνο την ποιότητα ζωής, το άγχος ή τη σωματική υγεία. Σύμφωνα με νέα επιστημονική έρευνα, οι συνέπειές της μπορεί να είναι βαθύτερες και μακροχρόνιες, επηρεάζοντας ακόμη και τη δομή του εγκεφάλου και αυξάνοντας τον κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό
Innovation in Aging, βασίστηκε σε στοιχεία 2.759 ανθρώπων από το Ηνωμένο
Βασίλειο, οι οποίοι συμμετέχουν στη διάσημη βρετανική διαχρονική έρευνα MRC
NationalSurvey of Health and Development, γνωστή και ως «British 1946
CohortStudy». Πρόκειται για τη μακροβιότερη συνεχώς εξελισσόμενη έρευνα στον
κόσμο, καθώς παρακολουθεί τους ίδιους ανθρώπους από τη γέννησή τους μέχρι
σήμερα.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι όσοι βίωσαν επίμονες
οικονομικές δυσκολίες ή παρέμειναν για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε χαμηλά
εισοδήματα κατά τη νεαρή και μέση ενήλικη ζωή παρουσίαζαν αισθητά χαμηλότερες
επιδόσεις σε τεστ μνήμης και γνωστικών λειτουργιών ήδη από την ηλικία των 53
ετών.
Τα αποτελέσματα έγιναν ακόμη πιο ανησυχητικά όταν οι
ερευνητές εξέτασαν μια υποομάδα συμμετεχόντων που είχε υποβληθεί σε μαγνητική
τομογραφία εγκεφάλου μεταξύ 69 και 71 ετών. Σε όσους είχαν ζήσει επί χρόνια με
χαμηλό εισόδημα καταγράφηκαν περισσότερα σημάδια εγκεφαλικής ατροφίας, δηλαδή
συρρίκνωσης του εγκεφάλου, αλλά και μεγαλύτερη διεύρυνση των εγκεφαλικών
κοιλιών, ένας γνωστός δείκτης που σημειώνει την επιδείνωση της υγείας του
εγκεφάλου.
Το σημαντικό είναι ότι οι συσχετίσεις αυτές παρέμειναν
ισχυρές ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη παράγοντες που θα μπορούσαν να
επηρεάσουν τα αποτελέσματα, όπως οι γνωστικές ικανότητες στην παιδική ηλικία,
το μορφωτικό επίπεδο και οι κοινωνικές δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι
συμμετέχοντες ως παιδιά.
Όπως εξηγεί ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Δρ. Ζακ
Βελς από το UniversityCollegeLondon, το πρόβλημα δεν είναι τόσο οι
περιστασιακές οικονομικές δυσκολίες όσο η μακροχρόνια συσσώρευση οικονομικής
πίεσης. Η χρόνια οικονομική ανασφάλεια φαίνεται να αφήνει σταδιακά ένα μόνιμο
αποτύπωμα στον εγκέφαλο.
Οι βιολογικοί και ψυχολογικοί μηχανισμοί που εξηγούν τη
σχέση
Οι ερευνητές θεωρούν ότι υπάρχουν αρκετοί βιολογικοί και
ψυχολογικοί μηχανισμοί που εξηγούν αυτή τη σχέση. Ένας από αυτούς είναι το
χρόνιο στρες. Η συνεχής ανησυχία για τα οικονομικά προκαλεί παρατεταμένη
ενεργοποίηση των ορμονών του στρες και αυξάνει τη φλεγμονή στον οργανισμό. Η
χρόνια φλεγμονή έχει συνδεθεί επανειλημμένα με την επιτάχυνση της γήρανσης του
εγκεφάλου και την αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης νευροεκφυλιστικών νοσημάτων.
Παράλληλα, η συνεχής αγωνία για την κάλυψη βασικών
αναγκών επιβαρύνει σημαντικά το γνωστικό φορτίο. Όταν μεγάλο μέρος της
καθημερινής σκέψης αφιερώνεται στο πώς θα πληρωθούν οι λογαριασμοί ή αν θα
επαρκούν τα χρήματα μέχρι το τέλος του μήνα, απομένουν λιγότεροι γνωστικοί
πόροι για μνήμη, συγκέντρωση, μάθηση και λήψη αποφάσεων.
Η μελέτη αποκάλυψε επίσης ότι ορισμένες ομάδες φαίνεται
να είναι ακόμη πιο ευάλωτες. Η συσχέτιση ανάμεσα στις οικονομικές δυσκολίες και
την κακή εγκεφαλική υγεία ήταν εντονότερη στους άνδρες, στα άτομα που μεγάλωσαν
σε συνθήκες κοινωνικής στέρησης και σε όσους έφεραν το γονιδιακό παραλλαγμένο
APOE-ε4, το οποίο αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ.
Οι άνδρες που βίωσαν μακροχρόνια οικονομική πίεση
παρουσίασαν και χειρότερες επιδόσεις στα γνωστικά τεστ σε σύγκριση με τις
γυναίκες. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτό πιθανώς οφείλεται σε συνδυασμό
παραγόντων. Οι άνδρες της συγκεκριμένης γενιάς, που γεννήθηκαν το 1946, ήταν
συνήθως οι βασικοί οικονομικοί υποστηρικτές της οικογένειας, γεγονός που
ενδεχομένως αύξανε το ψυχολογικό βάρος της οικονομικής αβεβαιότητας.
Επιπλέον, οι οικονομικά ευάλωτοι άνδρες εμφάνιζαν
συχνότερα επιβαρυντικές συμπεριφορές για την υγεία, όπως το κάπνισμα και η
υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.
Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορά την πορεία της
γνωστικής έκπτωσης. Αν και τα άτομα με χρόνια οικονομικά προβλήματα ξεκινούσαν
από χαμηλότερο επίπεδο γνωστικών επιδόσεων στα 53 τους χρόνια, η περαιτέρω
επιδείνωση της μνήμης μέχρι την ηλικία των 69 ετών εμφανιζόταν ελαφρώς
βραδύτερη. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό δεν αποτελεί ένδειξη προστασίας, αλλά
πιθανότατα αντανακλά το γεγονός ότι σημαντικό μέρος της γνωστικής απώλειας είχε
ήδη συμβεί σε μικρότερες ηλικίες.
Για να καταγράψουν τις οικονομικές συνθήκες, οι
επιστήμονες αξιολόγησαν το οικογενειακό εισόδημα των συμμετεχόντων στις ηλικίες
των 26, 43 και 53 ετών. Παράλληλα, η οικονομική δυσχέρεια αξιολογήθηκε με
ερωτήσεις σχετικά με τη δυσκολία πληρωμής λογαριασμών και τη δυνατότητα κάλυψης
των καθημερινών εξόδων.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η πρόληψη της άνοιας δεν αφορά
αποκλειστικά την ιατρική φροντίδα ή τις συνήθειες που σχετίζονται με την υγεία.
Η αντιμετώπιση της χρόνιας φτώχειας και η στήριξη των ανθρώπων που βιώνουν
μακροχρόνια οικονομική ανασφάλεια θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημαντικό
εργαλείο προστασίας της εγκεφαλικής υγείας σε επίπεδο πληθυσμού. Οι κοινωνικές
πολιτικές, καταλήγουν, μπορεί να αποδειχθούν εξίσου σημαντικές με τις ιατρικές
παρεμβάσεις στην προσπάθεια πρόληψης της γνωστικής έκπτωσης και της άνοιας.