Τουλάχιστον 35.000 περισσότεροι άνθρωποι από όσους θα αναμένονταν υπό φυσιολογικές συνθήκες έχασαν τη ζωή τους στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια των τεσσάρων διαδοχικών και πρωτοφανών κυμάτων καύσωνα που έπληξαν την ήπειρο αυτό το καλοκαίρι.
Και ο αριθμός αυτός θεωρείται μόνο μια πρώτη εικόνα της πραγματικής έκτασης των συνεπειών. Τα διαθέσιμα δεδομένα προέρχονται από λιγότερο από τη μισή ευρωπαϊκή ήπειρο, είναι σε μεγάλο βαθμό προσωρινά και, σε πολλές περιπτώσεις, δεν περιλαμβάνουν ακόμη τους θανάτους που καταγράφηκαν τον Αύγουστο, τονίζει σχετικό άρθρο της Guardian.
Μόνο σε τρεις από τις μεγαλύτερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης – τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ισπανία – οι επιπλέον θάνατοι έχουν ήδη ξεπεράσει τις 25.000, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά εθνικά στοιχεία.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ο συνολικός απολογισμός αναμένεται να αυξηθεί αισθητά όταν ενσωματωθούν τα πλήρη δεδομένα του Αυγούστου.
Τέσσερις καύσωνες στη σειρά και εκατοντάδες ρεκόρ
Από τον Μάιο, η Δυτική Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με αλλεπάλληλα κύματα ακραίας ζέστης, τα οποία κατέρριψαν ιστορικά ρεκόρ σε εκατοντάδες μετεωρολογικούς σταθμούς.
Η Γαλλία κατέγραψε την υψηλότερη μέση ημερήσια θερμοκρασία σε εθνικό επίπεδο στην ιστορία των μετρήσεων, ενώ στη Γερμανία τα ρεκόρ έπεφταν επί τρεις συνεχόμενες ημέρες στα τέλη Ιουνίου. Σε 46 γερμανικούς μετεωρολογικούς σταθμούς ο υδράργυρος ξεπέρασε τους 40 βαθμούς Κελσίου.
Ακόμη πιο επίμονες ήταν οι ακραίες θερμοκρασίες στην Ισπανία, όπου σε αρκετές περιοχές καταγράφονταν επανειλημμένα τιμές άνω των 42°C.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η ανθρωπογενής υπερθέρμανση του πλανήτη αυξάνει τόσο τη συχνότητα όσο και την ένταση τέτοιων ακραίων επεισοδίων.
Γερμανία: Περίπου 14.000 θάνατοι που συνδέονται με τη ζέστη
Βαρύτερο είναι μέχρι στιγμής το τίμημα στη Γερμανία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν στα τέλη της περασμένης εβδομάδας, εκτιμάται ότι περίπου 14.000 θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη σημειώθηκαν από τις 6 Απριλίου έως τις 9 Αυγούστου.
Το Ινστιτούτο Ρόμπερτ Κοχ (RKI), ο ομοσπονδιακός οργανισμός δημόσιας υγείας της χώρας, υπολόγισε ότι 9.600 άνθρωποι πέθαναν μόνο μέσα στην εβδομάδα 22-28 Ιουνίου.
Τα συστηματικά δεδομένα για την υπερβάλλουσα θνησιμότητα στην ΕΕ, τα οποία τηρούνται από το 2008, δείχνουν ότι μόλις μία καλοκαιρινή εβδομάδα είχε καταγράψει υψηλότερο ποσοστό πρόσθετων θανάτων: εκείνη του Ιουλίου του 2022, όταν η Covid-19 εξακολουθούσε να επηρεάζει σημαντικά τη θνησιμότητα.
Για τη Γερμανία, το φετινό καλοκαίρι είναι μακράν το πιο θανατηφόρο εξαιτίας της ζέστης από τότε που άρχισαν να τηρούνται σχετικά αρχεία. Το προηγούμενο αρνητικό ρεκόρ ήταν οι 8.900 θάνατοι το 2018, ενώ σε ένα συνηθισμένο καλοκαίρι οι θάνατοι που αποδίδονται στη ζέστη συχνά παραμένουν κάτω από τους 2.000.
Ισπανία: Το χειρότερο έτος που έχει καταγραφεί
Εξαιρετικά βαρύς είναι ο απολογισμός και στην Ισπανία. Τα στοιχεία του συστήματος παρακολούθησης θνησιμότητας του Ινστιτούτου Υγείας Carlos III δείχνουν ότι 4.947 θάνατοι μπορούν να αποδοθούν στη ζέστη από τον Μάιο έως αυτή την εβδομάδα.
Με αυτά τα δεδομένα, το 2026 αποτελεί ήδη τη χειρότερη χρονιά που έχει καταγραφεί στη χώρα όσον αφορά τους θανάτους που σχετίζονται με υψηλές θερμοκρασίες, ξεπερνώντας τους 4.520 θανάτους του 2022.
Οι μέθοδοι καταγραφής, πάντως, διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Η Ισπανία και η Γερμανία χρησιμοποιούν μοντέλα που εκτιμούν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο τη θνησιμότητα από τη ζέστη, συγκρίνοντας τις ημερήσιες θερμοκρασίες με τα ποσοστά θανάτων.
Αυτού του είδους η στατιστική εκτίμηση είναι απαραίτητη, επειδή η ζέστη σπάνια καταγράφεται επίσημα ως άμεση αιτία θανάτου.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι υψηλές θερμοκρασίες επιδεινώνουν ήδη υπάρχοντα προβλήματα υγείας, κυρίως καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα. Έτσι, ένας άνθρωπος μπορεί τελικά να πεθάνει από καρδιακή προσβολή, εγκεφαλικό επεισόδιο ή νεφρική ανεπάρκεια, χωρίς η ακραία ζέστη που συνέβαλε καθοριστικά στην επιδείνωση της κατάστασής του να καταγράφεται στο πιστοποιητικό θανάτου.
Για τον λόγο αυτό, η οριστική αποτίμηση μπορεί να απαιτήσει εβδομάδες ή ακόμη και μήνες. Ο πρώην υπουργός Υγείας της Γερμανίας Καρλ Λάουτερμπαχ εκτίμησε μάλιστα ότι οι αριθμοί που έχουν δημοσιοποιηθεί μέχρι σήμερα πιθανότατα θα αποδειχθούν χαμηλότεροι από τον τελικό απολογισμό.
Γαλλία: 7.300 επιπλέον θάνατοι πριν ακόμη υπολογιστεί ο Αύγουστος
Στη Γαλλία, περισσότεροι από 500 μετεωρολογικοί σταθμοί κατέγραψαν θερμοκρασίες άνω των 40°C, ενώ σε κάποια φάση του καλοκαιριού το 98% της χώρας είχε τεθεί υπό προειδοποίηση για υψηλές θερμοκρασίες.
Η γαλλική μεθοδολογία διαφέρει, καθώς οι Αρχές δημοσιεύουν αρχικά στοιχεία για την υπερβάλλουσα θνησιμότητα από όλες τις αιτίες και αργότερα προχωρούν στην οριστική απόδοση των θανάτων στη ζέστη.
Σύμφωνα με την εθνική υπηρεσία δημόσιας υγείας, από τα τέλη Μαΐου έως τις 22 Ιουλίου καταγράφηκαν περίπου 7.300 περισσότεροι θάνατοι από όσους θα αναμένονταν κανονικά.
Και εδώ, όμως, η εικόνα απέχει από το να είναι πλήρης. Τα στοιχεία του Αυγούστου δεν έχουν ακόμη ενσωματωθεί, ενώ οι πρώτοι υπολογισμοί βασίζονται σε ηλεκτρονικά πιστοποιητικά θανάτου, τα οποία αντιπροσωπεύουν περίπου το 80% της συνολικής θνησιμότητας.
Ιταλία: Ο τελικός απολογισμός μπορεί να φτάσει τους 8.000
Στην Ιταλία, το εθνικό σύστημα επιτήρησης των επιπτώσεων της ζέστης βασίζεται σε στοιχεία από επιμέρους δήμους, γεγονός που προκαλεί σημαντικές καθυστερήσεις στην εξαγωγή ενός συνολικού εθνικού απολογισμού.
Μέχρι στιγμής έχουν δημοσιοποιηθεί μόνο αποσπασματικοί δείκτες σε πραγματικό χρόνο. Τα διαθέσιμα μοντέλα, ωστόσο, δείχνουν ότι περίπου 2.700 περισσότεροι άνθρωποι από το αναμενόμενο πέθαναν μόνο την εβδομάδα 22-28 Ιουνίου.
Επιδημιολόγοι εκτιμούν ότι, όταν ολοκληρωθεί η καταγραφή, ο συνολικός αριθμός των θανάτων που μπορούν να αποδοθούν στη ζέστη στην Ιταλία πιθανότατα θα κυμανθεί μεταξύ 5.000 και 8.000.
Χιλιάδες θάνατοι και σε Βρετανία, Βέλγιο και Ολλανδία
Στην Αγγλία, η βρετανική Υπηρεσία Ασφάλειας Υγείας ανακοίνωσε τον Ιούλιο ότι, βάσει των μοντέλων της, οι καύσωνες του Μαΐου και του Ιουνίου συνδέονται με 2.877 θανάτους.
Στο Βέλγιο, τα προκαταρκτικά στοιχεία δείχνουν ότι μεταξύ 18 και 29 Ιουνίου η θνησιμότητα αυξήθηκε κατά 39%, ποσοστό που αντιστοιχεί σε 1.222 επιπλέον θανάτους.
Στην Ολλανδία, τουλάχιστον 900 περισσότεροι άνθρωποι από το συνηθισμένο πέθαναν μεταξύ 22 Ιουνίου και 5 Ιουλίου.
Τα πρώτα μοντέλα δείχνουν επίσης περίπου 1.070 επιπλέον θανάτους στην Πολωνία κατά τον καύσωνα στα τέλη Ιουνίου, ενώ τα στοιχεία των ελβετικών υγειονομικών αρχών παραπέμπουν σε περίπου 220 επιπλέον θανάτους που συνδέονται με τη ζέστη την ίδια εβδομάδα.
Προκαταρκτικές καταγραφές από Λουξεμβούργο, Ελλάδα, Ρουμανία, Βουλγαρία και Δανία υποδεικνύουν περίπου 40 επιπλέον θανάτους σε καθεμία από αυτές τις χώρες.
Σύμφωνα με υπολογισμό του Γαλλικού Πρακτορείου, περιοχές στις οποίες κατοικούν συνολικά περισσότεροι από 80 εκατομμύρια Ευρωπαίοι βρέθηκαν αντιμέτωπες αυτό το καλοκαίρι με θερμοκρασίες που ξεπέρασαν τους 40°C.
Ο ΠΟΥ προειδοποιεί για ακόμη μεγαλύτερη θνησιμότητα στο μέλλον
Οι φετινοί αριθμοί έρχονται να ενισχύσουν μια ήδη ανησυχητική μακροπρόθεσμη τάση.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είχε προειδοποιήσει τον Μάιο ότι η θνησιμότητα που σχετίζεται με τη ζέστη στην ευρωπαϊκή περιφέρειά του έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 30% μέσα στις τελευταίες δύο δεκαετίες.
Και οι προβλέψεις δείχνουν ότι η επιβάρυνση θα γίνει ακόμη μεγαλύτερη. Η κλιματική κρίση αυξάνει τη συχνότητα και τη σφοδρότητα των ακραίων θερμοκρασιών, την ώρα που η γήρανση του ευρωπαϊκού πληθυσμού μεγαλώνει τον αριθμό των ανθρώπων που είναι περισσότερο ευάλωτοι στις επιπτώσεις τους.
Με τα στοιχεία πολλών χωρών να παραμένουν ακόμη ελλιπή και τον Αύγουστο να μην έχει αποτυπωθεί πλήρως στις επίσημες καταγραφές, οι 35.000 επιπλέον θάνατοι αποτελούν προς το παρόν έναν κατώτατο απολογισμό και όχι την τελική εικόνα του πιο φονικού καλοκαιριού των τελευταίων ετών στην Ευρώπη.