Μια μακάβρια αγορά που αναπτύσσεται διεθνώς, συχνά μακριά από κάθε ουσιαστικό έλεγχο, προκαλεί πλέον σοβαρή ανησυχία στους επιστήμονες.
Πρόκειται για το εμπόριο μουμιοποιημένων ανθρώπινων
λειψάνων – από χέρια και πόδια έως ολόκληρες κεφαλές – τα οποία αγοράζονται και
πωλούνται μέσω socialmedia, ιστοσελίδων, ηλεκτρονικών καταστημάτων και οίκων
δημοπρασιών.
Νέα ακαδημαϊκή μελέτη προειδοποιεί ότι η πρακτική αυτή
μπορεί να κρύβει μια απολύτως πραγματική «κατάρα της μούμιας» – όχι κάποια
μεταφυσική απειλή, αλλά έκθεση σε τοξικά υλικά, μύκητες, σπόρια και άλλους
μικροοργανισμούς που μπορούν να παραμένουν αδρανείς επί αιώνες και να
ενεργοποιηθούν όταν τα λείψανα μετακινούνται ή διαταράσσονται.
Ημελέτη, μετίτλο The Real Mummy’s Curse: Health Risks Associated With
the Sale and Trade of Mummified Remains, δημοσιεύθηκεστο International Journal of Cultural Property καιδιαδικτυακάαπότο Cambridge University Press.
Οι συγγραφείς της περιγράφουν την κατάσταση με ιδιαίτερα
δυσοίωνους όρους, κάνοντας λόγο για μια αγορά «ημιπαράνομη και συχνά παράνομη»,
η οποία έχει ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
128 αγγελίες με ανθρώπινα λείψανα
Οι ερευνητές εξέτασαν 128 διαδικτυακές αναρτήσεις και
καταχωρίσεις σε πλατφόρμες της Meta, ιστοσελίδες ηλεκτρονικού εμπορίου, webstores
και οίκους δημοπρασιών.
Σε πολλές περιπτώσεις, τα μουμιοποιημένα λείψανα που
προσφέρονταν προς πώληση εμφάνιζαν ξεκάθαρα σημάδια βιολογικής φθοράς. Παρ’ όλα
αυτά, οι πωλητές δεν παρείχαν καμία ουσιαστική οδηγία ασφαλείας στους
αγοραστές.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι πολλά από αυτά
τα ανθρώπινα μέλη αποστέλλονταν μέσω του κοινού ταχυδρομικού δικτύου ή
εταιρειών courier, χωρίς ιδιαίτερες προφυλάξεις.
Οι συγγραφείς της μελέτης αναφέρουν ότι τα συχνότερα
αντικείμενα προς πώληση ήταν απομονωμένα μέλη, όπως χέρια και πόδια, ενώ
ακολουθούσαν ολόκληρες μουμιοποιημένες κεφαλές.
Περισσότερο από το μισό δείγμα, συγκεκριμένα 51,6%,
αποτελούνταν από κεφαλές σε διαφορετικό βαθμό διατήρησης – ολόκληρες ή
τμηματικές μουμιοποιημένες κεφαλές, κρανία με υπολείμματα μαλακών ιστών ή
μαλλιών, αλλά και tsantsas, τις αποκαλούμενες «συρρικνωμένες κεφαλές» που
συνδέονται με τον λαό Shuar του βόρειου Περού και του ανατολικού Ισημερινού.
Αρσενικό, υδράργυρος και μόλυβδος
Η μουμιοποίηση, είτε φυσική είτε τεχνητή, βασίζεται σε
περίπλοκες φυσικές και χημικές διεργασίες με στόχο την επιβράδυνση της
αποσύνθεσης.
Στην πορεία των αιώνων χρησιμοποιήθηκαν για τη συντήρηση
ανθρώπινων ιστών διάφορες ουσίες, πολλές από τις οποίες είναι εξαιρετικά
τοξικές.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται βαρέα μέταλλα όπως αρσενικό,
υδράργυρος και μόλυβδος.
Αυτό σημαίνει ότι ένα παλιό μουμιοποιημένο μέλος μπορεί
να αποτελεί πηγή χημικής έκθεσης ακόμη και σήμερα, ιδιαίτερα όταν φυλάσσεται ή
μεταφέρεται χωρίς κατάλληλο προστατευτικό περίβλημα.
Οι μικροοργανισμοί μπορούν να παραμένουν «κοιμισμένοι»
επί αιώνες
Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στις τοξικές ουσίες.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι μουμιοποιημένα λείψανα
μπορούν να φιλοξενούν πλήθος αδρανών μικροοργανισμών παρά το γεγονός ότι έχουν
παραμείνει αποξηραμένα για εκατοντάδες χρόνια.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι σπόροι μυκήτων, οι οποίοι
μπορούν να απελευθερωθούν στον αέρα όταν ένα λείψανο μετακινείται, ανοίγεται,
καθαρίζεται ή γενικότερα διαταράσσεται.
Η εισπνοή αυτών των σπορίων μπορεί να προκαλέσει σοβαρά
προβλήματα υγείας.
Το παράδειγμα του βασιλιά Καζίμιρ Δ΄
Η μελέτη παραπέμπει σε ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό ιστορικό
περιστατικό.
Τη δεκαετία του 1970, ομάδα επιστημόνων συντήρησης άνοιξε
τον τάφο του βασιλιά Καζίμιρ Δ΄ στην Κρακοβία, στη σημερινή Πολωνία.
Από τους 12 επιστήμονες που συμμετείχαν, οι 10 πέθαναν
αργότερα, με την εισπνοή σπορίων του μύκητα Aspergillus να θεωρείται πιθανή
αιτία για τους θανάτους τους.
Η περίπτωση αυτή χρησιμοποιείται ως χαρακτηριστικό
παράδειγμα του πόσο επικίνδυνοι μπορούν να αποδειχθούν μικροοργανισμοί που
έχουν παραμείνει κλεισμένοι για μεγάλο χρονικό διάστημα σε ανθρώπινα λείψανα
και ταφικά περιβάλλοντα.
Και ο λόρδος Κάρνάρβον στο επίκεντρο
Οι ερευνητές αναφέρονται επίσης στον λόρδο Κάρνάρβον,
βασικό χρηματοδότη της ανασκαφής του τάφου του Τουταγχαμών στην Κοιλάδα των
Βασιλέων στην Αίγυπτο.
Ο Κάρνάρβον πέθανε το 1923, λίγο μετά το άνοιγμα του
τάφου, και ο θάνατός του χρησιμοποιήθηκε επί δεκαετίες ως «απόδειξη» του μύθου
της κατάρας της μούμιας – της ιδέας δηλαδή ότι όσοι παραβιάζουν αρχαίους τάφους
τιμωρούνται με αρρώστια, κακοτυχία ή θάνατο.
Σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση, είναι
πιθανό σοβαρή μορφή ασπεργίλλωσης, ύστερα από εισπνοή σπορίων, να συνέβαλε στην
επιδείνωση της υγείας του.
«Μυρίζουν μούμια» – και όμως τα εκθέτουν ακάλυπτα μέσα σε
σπίτια
Η καθηγήτρια ανθρώπινης βιοαρχαιολογίαςKirstySquires, από
το University of Staffordshire, η οποία συμμετείχε στη μελέτη μαζί με τους
Ντάριο Πιομπίνο-Μασκάλι, Κλάρα Ουρτσί και ΝτέιμιενΧάφερ, τόνισε ότι πολλοί
έμποροι φαίνεται να μην έχουν επίγνωση των κινδύνων.
Όπως ανέφερε, σε σχόλια πωλητών γίνονται ακόμη και
αναφορές σε χαρακτηριστική «μυρωδιά μούμιας», η οποία μπορεί να συνδέεται με τη
βιολογική αποδόμηση των λειψάνων.
Παράλληλα, πολλές από τις φωτογραφίες που εξετάστηκαν
έδειχναν μουμιοποιημένα μέλη να εκτίθενται χωρίς προστατευτική προθήκη, μέσα σε
κανονικούς οικιακούς χώρους, σε άμεση επαφή με τον αέρα.
«Σε ορισμένα σχόλια γίνεται αναφορά σε μια μυρωδιά
μούμιας, η οποία μπορεί να σχετίζεται με τη βιολογική αποδόμηση των λειψάνων.
Ωστόσο, σε κάποιες εικόνες τα μουμιοποιημένα κατάλοιπα δεν βρίσκονται μέσα σε
προστατευτικές θήκες αλλά είναι εκτεθειμένα στον αέρα του χώρου, για παράδειγμα
μέσα σε δωμάτια κατοικιών, κάτι που μπορεί να είναι πραγματικά επικίνδυνο»,
δήλωσε.
Και πρόσθεσε: «Καθώς ετοιμάζαμε τη μελέτη, είδαμε
φωτογραφίες με λείψανα σε πολύ προχωρημένη κατάσταση φθοράς, τοποθετημένα απλώς
πάνω σε μια βάση, χωρίς γυάλινο κάλυμμα. Δεν φαινόταν να υπάρχει έλεγχος
θερμοκρασίας ούτε οι κατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης που απαιτούνται για
ανθρώπινα λείψανα».
Κίνδυνος και για ταχυδρομικούς υπαλλήλους και courier
Ένα από τα πιο σοβαρά ευρήματα της μελέτης είναι ότι ο
κίνδυνος δεν αφορά μόνο συλλέκτες, αγοραστές και πωλητές.
Καθώς τα λείψανα μεταφέρονται συχνά μέσω ταχυδρομικών
υπηρεσιών και εταιρειών courier, εκτίθενται και εργαζόμενοι που δεν έχουν καμία
ιδέα για το περιεχόμενο των δεμάτων που διαχειρίζονται.
Οι συγγραφείς της μελέτης προειδοποιούν: «Δεδομένου ότι
ταχυδρομικές υπηρεσίες και εταιρείες ταχυμεταφορών χρησιμοποιούνται για τη
μεταφορά μουμιοποιημένων ανθρώπινων λειψάνων, εργαζόμενοι σε αποθήκες, οδηγοί,
προσωπικό σε κέντρα διαλογής και μεταφορών, καθώς και τελωνειακοί υπάλληλοι
βρίσκονται όλοι σε κίνδυνο, καθώς είναι πολύ πιθανό να μην φορούν τον
απαραίτητο ατομικό προστατευτικό εξοπλισμό όταν έρχονται για πρώτη φορά σε
επαφή με αυτές τις αποστολές».