Απειλή του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει πρωτοφανή οικονομικό πόλεμο και απομόνωση στο Ιράν θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις για χώρες που συναλλάσσονται μαζί του.
Ο Τραμπ προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε χώρα στηρίζει το
Ιράν θα αντιμετωπίσει οικονομικές συνέπειες.
Ακολουθούν ορισμένοι από τους βασικούς εμπορικούς
εταίρους του Ιράν τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με το Reuters.
Κίνα: Ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου
Η Κίνα, ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, θα
μπορούσε να αντιμετωπίσει πρόσθετες πιέσεις από τις ΗΠΑ για τις αγορές της, εάν
ο Τραμπ υλοποιήσει την απειλή του.
Την τελευταία δεκαετία, η Κίνα έχει δημιουργήσει ένα
προστατευμένο σύστημα διυλιστηρίων που επεξεργάζονται κυρίως ιρανικό πετρέλαιο
και δεν έχουν μεγάλη έκθεση στις ΗΠΑ.
Το ιρανικό πετρέλαιο που παραδίδεται στην Κίνα εδώ και
χρόνια εμφανίζεται ως μαλαισιανό και, πιο πρόσφατα, ως ινδονησιακό, και
διακινείται μέσω ενός κλειστού κυκλώματος. Οι συναλλαγές διευθετούνται σε
κινεζικό νόμισμα και περιλαμβάνουν μια αλυσίδα δύσκολα ανιχνεύσιμων μεσαζόντων,
σύμφωνα με πηγές από τα διυλιστήρια και εμπόρους που συμμετέχουν στη συγκεκριμένη
δραστηριότητα.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε τον Απρίλιο
κυρώσεις σε ένα κινεζικό ανεξάρτητο διυλιστήριο για την αγορά ιρανικού
πετρελαίου αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων και προειδοποίησε τις κινεζικές
τράπεζες ότι θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν δευτερογενείς κυρώσεις εάν
διευκόλυναν το εμπόριο ιρανικού πετρελαίου.
«Οι κυρώσεις και οι πιέσεις δεν θα λύσουν το πρόβλημα. Η
Κίνα καλεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να λάβουν υπεύθυνα μέτρα για την επίλυση
του ζητήματος μέσω πολιτικών και διπλωματικών μέσων», δήλωσε ο εκπρόσωπος του
κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών ΛινΤζιαν σε δημοσιογράφους.
Πάνω από το 80% του ιρανικού πετρελαίου που μεταφέρεται
δια θαλάσσης έχει προορισμό την Κίνα, καθώς τα ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια
εκμεταλλεύονται τις χαμηλότερες τιμές του πετρελαίου που υπόκειται σε
αμερικανικές κυρώσεις. Η Kpler εκτιμά ότι η Κίνα αγόρασε κατά μέσο όρο 1,38
εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου την ημέρα το 2025.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: Κρίσιμος οικονομικός δίαυλος
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούν εδώ και χρόνια μία
από τις σημαντικότερες οικονομικές γραμμές ζωής του Ιράν, ενώ οι τράπεζες του
Ντουμπάι διατηρούν εδώ και καιρό σημαντικές καταθέσεις που συνδέονται με το
Ιράν, μεγάλο μέρος των οποίων είναι πλέον δεσμευμένο λόγω των αμερικανικών
κυρώσεων.
Τα ΗΑΕ ήταν μεταξύ των μεγαλύτερων εμπορικών εταίρων του
Ιράν πριν από τον πόλεμο, παρέχοντας το 30% των εισαγωγών του, συνολικής αξίας
21 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2024, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του
Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Την ίδια χρονιά αντιπροσώπευαν επίσης το 13%
των εξαγωγών του Ιράν, σύμφωνα με τα στοιχεία. Το μη πετρελαϊκό εμπόριο μεταξύ
των δύο χωρών ανήλθε σε 6,6 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, σύμφωνα με τα
στοιχεία του υπουργείου Οικονομίας των ΗΑΕ, με τη συντριπτική πλειονότητα των
συναλλαγών να αφορά επανεξαγωγές.
Αυτή την εβδομάδα, τα ΗΑΕ ανέστειλαν όλες τις
χρηματοπιστωτικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν μέχρι νεωτέρας,
επικαλούμενα στρατιωτική κλιμάκωση από την Τεχεράνη με απειλή χρήσης πυραύλων,
επαναφέροντας στο προσκήνιο τις τεταμένες σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών.
Τουρκία: Ενέργεια και βιομηχανικό εμπόριο
Η Τουρκία και το Ιράν διατηρούν σημαντικούς οικονομικούς
δεσμούς, με την Τουρκία να εισάγει ιρανικό φυσικό αέριο και να εξάγει βιομηχανικά
προϊόντα στο Ιράν.
Η Τουρκία δεν έχει δείξει καμία διάθεση να περιορίσει το
εμπόριο με το Ιράν, με τις διμερείς εμπορικές συναλλαγές να ανέρχονται σε
περίπου 5-6 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, εκ των οποίων περίπου 3
δισεκατομμύρια δολάρια αφορούν τουρκικές εξαγωγές προς το Ιράν.
Η Τουρκία εισάγει σχεδόν όλο το φυσικό αέριο που
καταναλώνει και το Ιράν αποτελεί σημαντική πηγή, καλύπτοντας το 13% του συνόλου
των εισαγωγών φυσικού αερίου.
Ιράκ: Εμπόριο άνω των 10 δισ. δολαρίων
Το εμπόριο του Ιράκ με το Ιράν ξεπέρασε τα 10
δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ιρακινού
εμπορίου, με τη σχέση να καθοδηγείται σε μεγάλο βαθμό από τις ιρανικές εξαγωγές
τροφίμων, καταναλωτικών αγαθών και άλλων προϊόντων προς την ιρακινή αγορά.
Το εμπόριο μειώθηκε το 2026 μετά την έναρξη του πολέμου
με το Ιράν, γεγονός που αύξησε τους κινδύνους για την περιφερειακή ασφάλεια και
οδήγησε σε διακοπές κατά διαστήματα στις βασικές συνοριακές διαβάσεις, καθώς
και σε υψηλότερο κόστος μεταφοράς, δήλωσε ο Μοχάμεντ Καρίμ, αξιωματούχος του
ιρακινού υπουργείου Εμπορίου με γνώση των εμπορικών δραστηριοτήτων με το Ιράν.
Οι συνθήκες αυτές, σε συνδυασμό με ευρύτερες διαταραχές
στις αλυσίδες εφοδιασμού που επηρεάζουν τη μεταφορά αγαθών, μείωσαν τον όγκο
και την αξιοπιστία του διασυνοριακού εμπορίου, αν και οι δύο χώρες παραμένουν
σημαντικοί εμπορικοί εταίροι, δήλωσε ο Καρίμ.
Η ενέργεια αποτελεί βασικό τμήμα της σχέσης. Το Ιράκ
καταβάλλει στο Ιράν περίπου 4 έως 5 δισεκατομμύρια δολάρια τον χρόνο για φυσικό
αέριο, σύμφωνα με Ιρακινούς αξιωματούχους στον τομέα της ενέργειας, με το αέριο
να χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Δύο Ιρακινοί αξιωματούχοι στον τομέα της ενέργειας
δήλωσαν ότι τυχόν νέες αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράκ θα μπορούσαν να δημιουργήσουν
σημαντικές προκλήσεις για τη Βαγδάτη, καθώς θα πρέπει να συνεχίσει να πληρώνει
για την ιρανική ενέργεια χωρίς να εκτεθεί στις αμερικανικές κυρώσεις, ιδιαίτερα
δεδομένων των υφιστάμενων περιορισμών που έχουν υποχρεώσει το Ιράκ να
χρησιμοποιεί δεσμευμένους λογαριασμούς για την πραγματοποίηση των πληρωμών.
Ομάν: Παραδοσιακός σύμμαχος και μεσολαβητής
Το Ομάν διατηρεί εδώ και πολύ καιρό φιλικές σχέσεις με το
Ιράν, οι οποίες χρονολογούνται από πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979,
με το Μουσκάτ να λειτουργεί συχνά ως μεσολαβητής μεταξύ του Ιράν και άλλων
χωρών, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ.
Οι εμπορικές σχέσεις των δύο χωρών έχουν ενισχυθεί τα
τελευταία χρόνια, με το εμπόριο αγαθών να ανέρχεται σε 1,5 δισεκατομμύριο
δολάρια το 2025 και σε 345 εκατομμύρια δολάρια κατά τους πρώτους τέσσερις μήνες
του τρέχοντος έτους, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Στατιστικής και
Πληροφόρησης του Ομάν.
Πακιστάν: Στόχος η επέκταση του διμερούς εμπορίου
Για το Πακιστάν, οποιαδήποτε αμερικανική ενέργεια εναντίον
χωρών που εμπλέκονται σε εμπόριο ή παρέχουν βοήθεια στο Ιράν θα μπορούσε να
αποτελέσει σοβαρό πλήγμα, δήλωσαν αναλυτές, εν μέσω των δεσμεύσεων Πακιστάν και
Ιράν να επεκτείνουν το διμερές εμπόριο στα 10 δισεκατομμύρια δολάρια.
Μετά τις προηγούμενες κυρώσεις κατά του Ιράν, το επίσημο
εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών είχε σταματήσει μέχρι πρόσφατα. Ωστόσο, το
ανεπίσημο εμπόριο έχει αυξήσει τις εξαγωγές και εισαγωγές και από τις δύο
πλευρές σε περίπου 4 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με ανεπίσημα στοιχεία.
Μετά την υπογραφή της προσωρινής συμφωνίας του
Ισλαμαμπάντ τον Ιούνιο, καταβλήθηκαν γρήγορα προσπάθειες για την επέκταση της
εμπορικής συνεργασίας. Το Πακιστάν και το Ιράν εμπορεύονται εδώ και χρόνια
πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζωντανά ζώα και φάρμακα μέσω ανεπίσημων διαύλων.
Ινδία: Σημαντική πτώση του εμπορίου μετά τις κυρώσεις
Το εμπόριο της Ινδίας με το Ιράν μειώθηκε απότομα το
2020, όταν η Ουάσινγκτον ενέτεινε τις κυρώσεις κατά της Τεχεράνης.
Το διμερές εμπόριο μειώθηκε κατά περισσότερο από τα δύο
τρίτα, στα περίπου 4,8 δισεκατομμύρια δολάρια κατά το οικονομικό έτος 2019-20,
από 17 δισεκατομμύρια δολάρια το προηγούμενο έτος.
Με τα χρόνια, το εμπόριο μεταξύ Ινδίας και Ιράν μειώθηκε
περαιτέρω και ανήλθε σε 1,63 δισεκατομμύρια δολάρια κατά το οικονομικό έτος
2025/26, σύμφωνα με στοιχεία του ινδικού υπουργείου Εμπορίου.
Οι ινδικές εξαγωγές, αξίας 1,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων,
αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος αυτού του εμπορίου, καθώς το Νέο Δελχί εξάγει
κυρίως δημητριακά, τσάι, καφέ και μπαχαρικά προς το Ιράν.
Αξιωματούχοι στο Νέο Δελχί έχουν υποστηρίξει στο παρελθόν
ότι αυτές οι εξαγωγές συνεχίζονται για ανθρωπιστικούς λόγους και θα πρέπει να
παραμένουν εκτός του πεδίου εφαρμογής οποιωνδήποτε κυρώσεων.
Αρμενία: Εμπόριο και ανταλλαγή φυσικού αερίου με ηλεκτρική
ενέργεια
Το Ιράν αντιπροσώπευε 768 εκατομμύρια δολάρια, ή το 3,6%
του συνολικού εμπορικού κύκλου εργασιών της γειτονικής Αρμενίας το 2025,
σύμφωνα με τα επίσημα αρμενικά στατιστικά στοιχεία.
Ο εμπορικός κύκλος εργασιών της Αρμενίας με το Ιράν
έφτασε τα 371,4 εκατομμύρια δολάρια το πρώτο εξάμηνο του 2026, σημειώνοντας
αύξηση 8,4%. Οι εξαγωγές ανήλθαν σε 42,8 εκατομμύρια δολάρια, καταγράφοντας
μείωση 6%, ενώ οι εισαγωγές ανήλθαν σε 336,9 εκατομμύρια δολάρια, αυξημένες
κατά 12%.
Περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας περνά
μέσω του Ιράν. Η Αρμενία και το Ιράν έχουν συμφωνία ανταλλαγής «φυσικού αερίου
με ηλεκτρική ενέργεια», βάσει της οποίας η Αρμενία χρησιμοποιεί το αέριο που
της προμηθεύει το Ιράν για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία στη
συνέχεια αποστέλλεται πίσω στο Ιράν, ενώ παράλληλα χρησιμοποιείται και στο
εσωτερικό της Αρμενίας.
Αζερμπαϊτζάν: Ανοδική πορεία του διμερούς εμπορίου
Ο εμπορικός κύκλος εργασιών μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Ιράν
αυξήθηκε κατά 4,5% το διάστημα Ιανουαρίου-Ιουνίου 2026 σε σύγκριση με την ίδια
περίοδο του 2025, φτάνοντας τα 312,6 εκατομμύρια δολάρια, από 299,1 εκατομμύρια
δολάρια, σύμφωνα με την Κρατική Επιτροπή Τελωνείων του Αζερμπαϊτζάν.
Οι εισαγωγές του Αζερμπαϊτζάν από το Ιράν αυξήθηκαν κατά
1,5%, στα 297 εκατομμύρια δολάρια, από 292,7 εκατομμύρια δολάρια την ίδια
περίοδο του 2025.
Οι εξαγωγές του Αζερμπαϊτζάν προς το Ιράν αυξήθηκαν κατά
2,4 φορές, στα 15,6 εκατομμύρια δολάρια, από 6,4 εκατομμύρια δολάρια τον
Ιανουάριο-Ιούνιο του 2025.
Το Ιράν αντιπροσώπευε το 3,56% των συνολικών εισαγωγών
του Αζερμπαϊτζάν, έναντι 2,54% το διάστημα Ιανουαρίου-Ιουνίου του 2025.