Κώστας Γαβρόγλου
Τις περασμένες μέρες ο ερευνητής της AnthropicJacobCoxon, στην επιστολή παραίτησής του από την εταιρεία, δήλωνε ότι «οι άνθρωποι που κατασκευάζουν Τεχνητή Νοημοσύνη πιστεύουν ειλικρινά ότι θα μπορούσε να μας σκοτώσει όλους μέχρι το τέλος της δεκαετίας».
Θορυβημένος, ενδεχομένως, από την τεράστια δημοσιότητα που πήρε η επιστολή του Coxon, το μεγάλο αφεντικό της ίδιας εταιρείας DarioAmondei, με ένα σχετικά μακροσκελές κείμενό του, κάλεσε τις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης να επιβραδύνουν τον ρυθμό με τον οποίο αναβαθμίζουν τις δυνατότητες των μοντέλων τους, εν μέσω αυξανόμενων φόβων για κακή χρήση της ΤΝ, παρουσιάζοντας ένα πλαίσιο τριών βημάτων που στοχεύει στον έλεγχο του ρυθμού ανάπτυξης και στη δημιουργία περισσότερου χρόνου για τη διαχείριση των κινδύνων της. «Πρέπει να επιβραδύνουμε τον ρυθμό με τον οποίο βελτιώνουμε τις δυνατότητες των μοντέλων ΤΝ. Η πρόοδος θα εξακολουθήσει να φαίνεται γρήγορη, και πρέπει να αξιοποιήσουμε σοφά τον χρόνο που κερδίζουμε».
Το σχέδιο τριών βημάτων του Amondei προβλέπει την ενσωμάτωση ανεξάρτητων αξιολογητών με πρόσβαση αντίστοιχη αυτής των εργαζομένων, ώστε να επαληθεύουν τις πρακτικές ασφαλείας· τον συντονισμό μεταξύ των κορυφαίων εταιρειών AI για τη θέσπιση προτύπων ασφαλείας και τον περιορισμό της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης AI· και τη διεθνή συνεργασία για τη διαχείριση των κινδύνων της. Με άλλα λόγια, προτείνεται μία πιο αργή εξέλιξη των μοντέλων της ΤΝ, ένας πιο ενδελεχής έλεγχος των τρόπων λειτουργίας τους, και, όπως γράφει, χωρίς να κινδυνεύει η κυριαρχία των ΗΠΑ σε αυτόν τον τομέα.
Πληροφορούμαστε δε, πως με αυτήν την προοπτική συμφώνησε και ο SamAltman, το τρομερό παιδί της Open AI, μαζί και ο μοιραίος ElonMusk. Με άλλα λόγια, οι πιο πλούσιοι άνθρωποι του κόσμου επικεφαλής εταιρειών τρισεκατομμυρίων, δηλώνουν δημόσια ότι καλό είναι να ελεγχθεί αυτό που οι ίδιοι δημιούργησαν και το οποίο τώρα δείχνει σημάδια ότι μπορεί και να αυτονομηθεί.
Έχει επίσης ενδιαφέρον και η δήλωση του DavidSacks, επενδυτή, πρώην υπεύθυνου για την τεχνητή νοημοσύνη και τα κρυπτονομίσματα στην κυβέρνηση Τραμπ, και νυν συμπρόεδρο των Συμβούλων του Προέδρου για την Επιστήμη και την Τεχνολογία. Πιστός στη δυναμική των αγορών συμφωνεί με τον Amondei, χωρίς να παραλείψει να τον… μαλώσει! «Αν τα μοντέλα είναι αρκετά τρομακτικά ώστε να πιστεύετε ότι πρέπει να επιβραδύνετε, στηρίζω την απόφασή σας να είστε υπεύθυνοι… Πάνω απ’ όλα, όμως, σταματήστε να προσποιείστε ότι το κίνητρο για επιβράδυνση είναι καθαρά αλτρουιστικό. Αντιμετωπίζετε τεράστια προβλήματα αν τα προϊόντα σας καταστήσουν δυνατή μια πραγματικά καταστροφική κυβερνοεπίθεση. Η αγορά ήδη τιμωρεί τα μοντέλα που συμπεριφέρονται με απρόβλεπτο ή μη εξουσιοδοτημένο τρόπο».
Πολλά, πάρα πολλά τα δισεκατομμύρια
Οι δηλώσεις αυτές, και οι (συν)αδελφικοί εναγκαλισμοί των τριών, μας βάζουν σε ακόμη πιο απαισιόδοξες σκέψεις.
Πρώτον, το ότι ζητάνε να επιβραδυνθούν οι εξελίξεις δεν σημαίνει ότι υπάρχει η παραμικρότερη αμφισβήτηση ως προς τα μοντέλα αυτά καθαυτά, και την επιδιωκώμενη κυριαρχία τους. Ο Amondei δημοσιοποίησε το δοκίμιό του αφού η Anthropic πρόσφατα δημοσίευσε μια έκθεση, η οποία περιέγραφε λεπτομερώς πώς διάφοροι φορείς είχαν χρησιμοποιήσει τα μοντέλα AI Claude της εταιρείας για δραστηριότητες που κυμαίνονταν από την ανάπτυξη όπλων και κυβερνοεπιχειρήσεις έως την παρακολούθηση πολιτών και την απάτη. Τέτοιες «αδυναμίες» υπονομεύουν την αξιοπιστία των εταιρειών στα μάτια των πελατών τους, και η έκκληση του Amondei μπορεί και να μην είναι ανεξάρτητη από μία προσπάθεια να φανεί πως η εταιρεία δεν έχει –ακόμη- χάσει τον έλεγχο.
Δεύτερον, γνωρίζουμε από πολλές μελέτες ότι οι επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων για την εξέλιξη αυτών των μοντέλων, δεν αποδίδουν οικονομικά. Οι εταιρείες, παρά τα θαύματα της ΤΝ που κάθε λίγο ανακοινώνουν, χάνουν λεφτά. Οι επενδυτές αναμένουν κέρδη τα οποία, όμως, αναβάλλονται για ένα απροσδιόριστο μέλλον. Πόσο περισσότερο μπορούν να απομακρύνουν το μέλλον αυτό οι δηλώσεις των επικεφαλής; Πόσο πειστικοί είναι προς τους επενδυτές ότι όλα αυτά τα κάνουν για το καλό της ανθρωπότητας και ως εκ τούτου δεν πειράζει να μην έχουν άμεσα έσοδα από τις επενδύσεις τους όσοι πίστεψαν ότι όλο αυτό (θα) ήταν πολύ κερδοφόρο; Μήπως, λοιπόν, οι δηλώσεις αυτές στοχεύουν και στην αποτροπή του κινδύνου να αρχίσουν να πουλάνε τις μετοχές τους όλοι όσοι επένδυσαν σε αυτές τις εταιρείες; Και μήπως η επίκληση των κινδύνων της ΤΝ και η προβολή της έγνοιας των επικεφαλής για το καλό της ανθρωπότητας, μπορεί να πείσει κάποιους να μην βιάζονται να αποκτήσουν τα πολυπόθητα κέρδη;
Τρίτον, ενώ η Anthropic αύξησε την τελευταία χρονιά εντυπωσιακά τα έσοδα της, η Open AI δεν κατάφερε να πετύχει εκείνους τους δείκτες που εμπνέουν εμπιστοσύνη στους επενδυτές. Ο επικεφαλής της Anthropic λοιπόν, επιχειρηματικά είναι σε θέση να υποτάξει τον ανταγωνιστή του, Open AI. Καλλιεργεί, δε, και μία ρητορική, ώστε να μην μπορεί ο δεύτερος να πει όχι. Ποιος δεν θέλει να προστατέψει την ανθρωπότητα από το ενδεχόμενο εξαφάνισής της; Ήδη η Anthropic κατάφερε το πρώτο πλήγμα στην Open AI: η εταιρεία ανακοίνωσε ότι δεν θα προχωρήσει στην σχεδιαζόμενη για τις επόμενες μέρες δημόσια προσφορά μετοχών της ύψους 2 τρισεκατομμυρίων δολλαρίων και η οποία αναβάλλεται για το 2027! Επιπλέον, λίγες μόνον ώρες μετά το κείμενο του Amondei, οι μετοχές του ιαπωνικού επενδυτικού ομίλου SoftBankGroup, ενός από τους βασικούς επενδυτές στην OpenAI, έχασαν πάνω από το 10% της αξίας τους.
Τέταρτον, το αδιέξοδο που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες αυτές λόγω της τεράστιας κατανάλωσης ενέργειας που απαιτούν τα datacenters και των περιβαλλοντικών συνεπειών της αλόγιστης χρήσης υδάτινων πόρων. Ήδη στις αμερικανικές προκριματικές εκλογές, το θέμα των datacenters παίζει έναν σημαντικό ρόλο, κυρίως λόγω των τεράστιων ποσοτήτων νερού που χρειάζονται για την ψύξη τους. Δίπλα σε αυτήν την κοινωνική αντίδραση υπάρχει και το αδιέξοδο των αποκαλούμενων μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων, τους οποίους για πρώτη φορά πλάσαρε ο BillGates ως πηγές ενέργειας.
Οι αντιδραστήρες αυτοί, παρά τις ευλογίες της ΕΕ ήδη από το 2022 με το σκεπτικό ότι αποτελούν μέρος της πράσινης ανάπτυξης, δεν κατάφεραν ακόμη να υλοποιηθούν σε κανένα επίπεδο: όλες οι σοβαρές μελέτες δείχνουν ότι θα είναι ακριβοί, και δεν θα λύσουν κανένα από τα τεράστια προβλήματα που έχουν οι μεγάλοι αντιδραστήρες. Γι αυτό και για την ώρα λειτουργούν (πειραματικά μάλλον) μόνον δύο τέτοιοι αντιδραστήρες στη Ρωσσία και στην Κίνα. Άρα μία επιβράδυνση των διαδικασίων ανάπτυξης των μοντέλων ΤΝ, θα επέφερε και μία προσωρινή έστω ύφεση στις κοινωνικές αντιδράσεις ως προς τα περιβαλλοντικά και τα σοβαρά ενεργειακά αδιέξοδα που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες ΤΝ. Σχετικά με αυτό το θέμα, έχει ενδιαφέρον η μετακόμιση του δισεκατομμυριούχου PeterThiel, βασικού χρηματοδότη του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Vance, και συνιδρυτή της εταιρείας Palantir, στην Αργεντινή, όπου φημολογείται πως ο ακροδεξιός πρόεδρος JavierMilei του έχει παραχωρήσει πάρα πολλά προνόμια για τα datacenters που θέλει να κατασκευάσει.
Πέμπτον και φαρμακερό. Οι συγκλονιστικές αντιθέσεις ανάμεσα στους κολοσούς μαζί και οι δικαιολογίες για επιβράδυνση των διαδικασιών, θα μπορούσαν να είναι κάποια σημάδια αισιοδοξίας, αν δεν είμασταν σίγουροι ότι υπάρχουν ερευνητές και εργαστήρια που συνεχίζουν απολύτως ανενόχλητα τις έρευνες με τους ίδιους ρυθμούς, χωρίς να λογοδοτούν σε κανέναν. Όσα γίνονται στον στρατό και την αστυνομία, συχνά ξεπερνούν όσα μπορούμε να φανταστούμε.
Ας θυμηθούμε τι γινόνταν στη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ με τη συμβολή των πιο γνωστών επιστημόνων της εποχής. Και ας μην ξεχνάμε την αναδιάρθρωση του HORIZON, του μεγαλύτερου προγράμματος χρηματοδότησης της έρευνας της EE, ύψους σχεδόν 200 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2028-2034, με αφορμή τις «αμυντικές» ανάγκες της ΕΕ, στο πλαίσιο του Rearm Europe/Readiness 2030. Ακόμη και αν δεχτούμε καλοπροαίρετα ότι όσα γράφονται και λέγονται από τους επικεφαλής των εταιρειών είναι στοιχειωδώς ειλικρινά, δεν μπορούμε να έχουμε καμία απολύτως εμπιστοσύνη στις έρευνες των εργαστηρίων του στρατού και της αστυνομίας με τα τεράστια κονδύλια που έχουν στη διάθεσή τους, με τις μη δημοσιοποιημένες συμβάσεις με τις εταιρείες που εκφράζουν τους φόβους τους τώρα, και με κανέναν απολύτως δημόσιο έλεγχο.
Δυστυχώς ούτε οι εκκλήσεις για το καλό της ανθρωπότητας, δεν είναι πια αθώες.
*Ο Κώστας Γαβρόγλου είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην Υπουργός Παιδείας.