Ένα νέο κύμα ανησυχίας έχει ξεσπάσει στην Ευρώπη σε σχέση με το ενδεχόμενο η Ρωσία να επιχειρήσει να δοκιμάσει τις αντοχές του ΝΑΤΟ πέρα από τα σύνορα της Ουκρανίας.
Αφορμή αποτέλεσαν, οι στρατιωτικές ασκήσεις της Λευκορωσίας κοντά στον Διάδρομο Σουβάλκι, τη στρατηγικής σημασίας λωρίδα γης που συνδέει την Πολωνία με τη Λιθουανία και αποτελεί τη μοναδική χερσαία σύνδεση των τριών χωρών της Βαλτικής με το υπόλοιπο ΝΑΤΟ. Η περιοχή βρίσκεται ανάμεσα στη Λευκορωσία και τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ και θεωρείται εδώ και χρόνια ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία της ανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας.
Η κινητικότητα αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενισχύουν τα μέτρα προστασίας κρίσιμων υποδομών και προετοιμάζονται για ένα ευρύτερο φάσμα απειλών, από κυβερνοεπιθέσεις και σαμποτάζ μέχρι επιθέσεις με drones, σύμφωνα με ανάλυση του CNN.
Από τις υβριδικές επιθέσεις στην αμφισβήτηση του ΝΑΤΟ
Σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, το ζήτημα δεν αφορά μόνο το ενδεχόμενο μιας μεγάλης ρωσικής επίθεσης. Η Μόσχα θα μπορούσε να επιδιώξει σταδιακή κλιμάκωση, χρησιμοποιώντας ενέργειες που βρίσκονται στη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη».
Κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, εμπρησμοί, επιχειρήσεις με drones ή ακόμη και ενέργειες μέσω εγκληματικών δικτύων μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές συνέπειες χωρίς να οδηγούν αυτομάτως σε μια ξεκάθαρη στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ.
Η Γαλλία, για παράδειγμα, έχει ήδη ενισχύσει τα μέτρα αντιμετώπισης των ρωσικών υβριδικών ενεργειών. Ο Εμανουέλ Μακρόν συγκάλεσε τους πολιτικούς αρχηγούς για ενημέρωση από τις υπηρεσίες πληροφοριών και ανακοίνωσε μέτρα για την προστασία κρίσιμων υποδομών.
Την ίδια στιγμή, ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ έχει προειδοποιήσει ότι η Ρωσία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει drones ή πυραύλους εναντίον χωρών του ΝΑΤΟ και στη συνέχεια να παρουσιάσει τις επιθέσεις ως ατυχήματα.
Γιατί ο Διάδρομος Σουβάλκι έχει τόσο μεγάλη σημασία
Ο Διάδρομος Σουβάλκι εκτείνεται σε περίπου 104 χιλιόμετρα στα σύνορα Πολωνίας και Λιθουανίας. Πρόκειται για τη μοναδική χερσαία σύνδεση της Λιθουανίας, της Λετονίας και της Εσθονίας με την υπόλοιπη επικράτεια του ΝΑΤΟ.
Η ανάλυση του CNN εξετάζει ένα υποθετικό σενάριο στο οποίο ρωσικές δυνάμεις, ενδεχομένως σε συνεργασία με τη Λευκορωσία, επιχειρούν να αποκτήσουν τον έλεγχο τμήματος της περιοχής. Ένα τέτοιο επεισόδιο θα έθετε αμέσως το ΝΑΤΟ μπροστά σε ένα δύσκολο ερώτημα: Πώς θα αντιδρούσε η Συμμαχία σε μια περιορισμένη στρατιωτική ενέργεια χωρίς να οδηγηθεί σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση ;
Ακριβώς αυτή η αβεβαιότητα αποτελεί, σύμφωνα με την ανάλυση, μέρος του προβλήματος της αποτροπής.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχει δηλώσει ότι η Συμμαχία προετοιμάζεται συστηματικά για τέτοια σενάρια και ότι μια επίθεση σε χώρα-μέλος θα προκαλούσε αποφασιστική αντίδραση.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, είναι κατά πόσο η Μόσχα θεωρεί αξιόπιστη αυτή την προειδοποίηση.
Το μάθημα της Ουκρανίας
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει ήδη αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι ευρωπαϊκές χώρες αντιλαμβάνονται την άμυνα.
Η στρατιωτική ισχύς δεν περιορίζεται πλέον στον αριθμό των στρατιωτών, των αρμάτων ή των αεροσκαφών. Η ανθεκτικότητα των κοινωνιών και των κρατικών υποδομών έχει αποκτήσει εξίσου σημαντικό ρόλο.
Ενεργειακά δίκτυα που μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν υπό επίθεση, νοσοκομεία με δυνατότητα διαχείρισης μαζικών απωλειών, εφεδρικά συστήματα επικοινωνιών, ασφαλείς μεταφορές και μηχανισμοί που επιτρέπουν στις κυβερνήσεις να συνεχίζουν να λειτουργούν σε συνθήκες κρίσης αποτελούν πλέον βασικά στοιχεία της εθνικής άμυνας.
Το ΝΑΤΟ έχει ενσωματώσει αρκετά από αυτά τα μαθήματα στις νέες απαιτήσεις του για την εθνική ανθεκτικότητα. Παράλληλα, στρατιωτικοί αξιωματούχοι εξετάζουν την εμπειρία της Ουκρανίας, όπου βασικές υπηρεσίες εξακολουθούν να λειτουργούν παρά τις συνεχείς ρωσικές επιθέσεις.
Έτσι, η σχέση έχει σε έναν βαθμό αντιστραφεί: δεν είναι μόνο η Ουκρανία που διδάσκεται από το ΝΑΤΟ, αλλά και η Συμμαχία που αξιοποιεί την εμπειρία του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο αμερικανικός παράγοντας
Στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ανησυχίας βρίσκεται και το ερώτημα της αμερικανικής στρατιωτικής δέσμευσης.
Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διαθέτουν σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες στην Ευρώπη, όμως ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν κρίσεις και ανταγωνισμούς σε άλλες περιοχές, από τη Μέση Ανατολή έως τον Ινδο-Ειρηνικό.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση Τραμπ έχει ασκήσει πίεση στους Ευρωπαίους συμμάχους για μεγαλύτερη ανάληψη ευθύνης στην άμυνα, ενώ οι σχέσεις Ουάσιγκτον και ορισμένων παραδοσιακών συμμάχων έχουν περάσει περίοδο έντασης. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει αρκετές ευρωπαϊκές χώρες να επανεξετάσουν τις δυνατότητές τους και να επενδύσουν περισσότερο στη δική τους αμυντική ικανότητα.
Η αβεβαιότητα αυτή αποτελεί έναν από τους παράγοντες που ενισχύουν τη συζήτηση για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και την ανάγκη μεγαλύτερης ετοιμότητας.
Η Ευρώπη αφήνει πίσω της την εποχή της μεταψυχροπολεμικής ασφάλειας
Για δεκαετίες μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, μεγάλο μέρος της Ευρώπης αντιμετώπιζε έναν μεγάλης κλίμακας πόλεμο στην ήπειρο ως εξαιρετικά μακρινό ενδεχόμενο.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξε αυτή την αντίληψη.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αυξάνουν τις αμυντικές δαπάνες, επενδύουν σε υποδομές και εξετάζουν πλέον όχι μόνο το ενδεχόμενο μιας συμβατικής επίθεσης, αλλά και ένα ευρύ φάσμα υβριδικών απειλών.
Η πρόσφατη δραστηριότητα γύρω από τον Διάδρομο Σουβάλκι εντάσσεται σε αυτό το περιβάλλον. Η Λευκορωσία υποστηρίζει ότι οι ασκήσεις της είναι αμυντικού χαρακτήρα, ενώ το ΝΑΤΟ και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν την περιοχή ως στρατηγικό σημείο που απαιτεί αυξημένη προσοχή.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αποτροπή δεν εξαρτάται μόνο από τις στρατιωτικές δυνατότητες. Εξαρτάται και από το αν η Μόσχα θεωρεί αξιόπιστη την πολιτική βούληση των χωρών του ΝΑΤΟ να υπερασπιστούν η μία την άλλη.
Και αυτό είναι ίσως το βασικό ερώτημα που βρίσκεται πλέον πίσω από την αυξημένη κινητικότητα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.