Η 17η Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί - από του έτους 2021 - να εορτάζεται ως "Παγκόσμια Ημέρα Γεωθερμίας" με στόχο να καταστήσει τη γεωθερμία πιο γνωστή στο ευρύ κοινό:
▪️
αναδεικνύοντας τις ωφέλειες και τις δυνατότητες της γεωθερμικής
ενέργειας,
▪️ προωθώντας τη
γεωθερμική ενέργεια ως μια καθαρή, φιλική προς το περιβάλλον, αξιόπιστη και -
με ορθή διαχείριση - Ανανεώσιμη Πηγή Ενέργειας για θέρμανση, ψύξη και παραγωγή
ηλεκτρικής ενέργειας,
▪️
ευαισθητοποιώντας την κοινή γνώμη σχετικά με τη συμβολή της γεωθερμικής
ενέργειας σε ένα μέλλον μηδενικών εκπομπών άνθρακα και στην ανάδειξη του ρόλου
της σε ένα βιώσιμο και ανθεκτικό ενεργειακό σύστημα,
▪️
παρουσιάζοντας (α) τις εξελίξεις στον τομέα της γεωθερμικής έρευνας και
εκμετάλλευσης και (β) τις νέες γεωθερμικές τεχνολογίες,
▪️ ενθαρρύνοντας
την εκπαίδευση και κατάρτιση (επιστημονική και τεχνολογική) νέων ανθρώπων στον
τομέα της γεωθερμικής ενέργειας,
και
▪️ ενισχύοντας
τις προσπάθειες για την υλοποίηση των απαραίτητων θεσμικών ρυθμίσεων και την
παροχή των αναγκαίων - ποικίλων μορφών - χρηματοδοτήσεων, προκειμένου να
αναπτυχθεί η γεωθερμία.
🤔 Η
φετινή "Παγκόσμια Ημέρα Γεωθερμίας" δίνει το έναυσμα για έντονο
προβληματισμό σχετικά με το μέλλον της γεωθερμίας στη χώρα μας.
❓ Προβάλλει επιτακτικά το ερώτημα:
🌅 Η
γεωθερμία στην Ελλάδα βρίσκεται στο λυκόφως ή σε παρατεταμένο λυκαυγές;
🆘 Η
σημερινή κατάσταση της γεωθερμίας στην Ελλάδα σε σχέση με το παρελθόν δεν
αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας για το μέλλον, αν δεν ληφθούν μέτρα και δεν
γίνουν διορθωτικές κινήσεις, άμεσα.
ℹ️ Η γεωθερμική έρευνα στην Ελλάδα ξεκίνησε
το 1971 από τότε Ι.Γ.Ε.Υ. και με τη συνδρομή ξένων συμβούλων (κυρίως Ιταλών).
▪️ Κατά τα έτη
1971-1984 εντοπίστηκαν τα γεωθερμικά πεδία υψηλής ενθαλπίας Μήλου και Νισύρου
με την κατασκευή των πρώτων γεωθερμικών γεωτρήσεων, ενώ προχώρησε η γεωθερμική
και γεωτρητική έρευνα σε Λέσβο και Μέθανα.
▪️ Η παγκόσμια
ενεργειακή κρίση του 1979 συνέβαλε στην προσπάθεια του πρώην Ι.Γ.Μ.Ε.
(Ινστιτούτο Γεωλογικών & Μεταλλευτικών Ερευνών) για την αναζήτηση και τον
εντοπισμό γεωθερμικών ρευστών χαμηλής ενθαλπίας (30-90oC), χρήσιμων για άμεσες
(θερμικές) χρήσεις ανάλογα με την περιοχή και τις τοπικές συνθήκες. Το Ι.Γ.Μ.Ε.
(σήμερα Ε.Α.Γ.Μ.Ε.) σχεδίασε και υλοποίησε διάφορα έργα τόσο με εθνικούς
(Προγράμματα Δημοσίων Επενδύσεων-Π.Δ.Ε.) όσο και με Ευρωπαϊκούς-Κοινοτικούς
πόρους, ενταγμένα σε ποικίλα, κατά καιρούς, πακέτα χρηματοδότησης. Αρχικά
εντοπίστηκαν τα γεωθερμικά πεδία Νιγρίτας και Σιδηροκάστρου ΠΕ Σερρών, τα οποία
ήταν από τα πρώτα που αξιοποιήθηκαν σε αγροτικές εφαρμογές. Παράλληλα η έρευνα
επεκτάθηκε στα νησιά του Αιγαίου, τη Θράκη, τη Μακεδονία, τη Στερεά Ελλάδα και
την Ήπειρο.
▪️ Η γεωθερμία
κατείχε σημαντική θέση στα ερευνητικά αντικείμενα του πρώην Ι.Γ.Μ.Ε. και
αποτελούσε διαχρονικά αντικείμενο πρώτης προτεραιότητας. Αποτέλεσμα της 50ετούς
γεωθερμικής έρευνας του πρώην Ι.Γ.Μ.Ε. ήταν ο εντοπισμός, η αρχική αξιολόγηση
και η περιχάραξη 30 επίσημα χαρακτηρισμένων (με τη δημοσίευση σε Φ.Ε.Κ. των
σχετικών Υπουργικών Αποφάσεων) γεωθερμικών πεδίων χαμηλής ενθαλπίας σε όλη την
Ελλάδα.
▪️ Γεωθερμικές
έρευνες πραγματοποιήθηκαν από το πρώην Ι.Γ.Μ.Ε. και σε άλλες γεωθερμικές
περιοχές, οι οποίες δεν έχουν χαρακτηρισθεί επισήμως ως "γεωθερμικά
πεδία" επειδή χρήζουν περαιτέρω συστηματικής έρευνας.
▪️ Πολύ
σημαντικά ήταν και μερικά έργα βασικής έρευνας και τεκμηρίωσης, που
υλοποιήθηκαν από το πρώην Ι.Γ.Μ.Ε. και βοήθησαν στην εφαρμοσμένη γεωθερμική
έρευνα: μελέτη της νεώτερης ηφαιστειότητας, μελέτη των υπεδαφικών θερμοκρασιών
και της θερμικής ροής της χώρας, διαχρονική παρακολούθηση των γεωθερμικών
πεδίων της χώρας.
▪️ Το Τμήμα
Γεωθερμίας της Διεύθυνσης Ενεργειακών Πρώτων Υλών (Δ.Ε.Π.Υ.) και αργότερα η Διεύθυνση
Γεωθερμίας και Θερμομεταλλικών Υδάτων (ΔΙ.ΓΕ.ΘΜ.Υ.) του πρ. Ι.Γ.Μ.Ε. διέθετε
εξειδικευμένο και έμπειρο επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό και επιστήμονες
του Ινστιτούτου στελέχωσαν ή συνέδραμαν την Ακαδημαϊκή Κοινότητα: ο πρωτεργάτης
της γεωθερμίας Δρ Μιχάλης Φυτίκας εξελέγη Καθηγητής Γεωθερμίας στο Τμήμα
Γεωλογίας του Α.Π.Θ., ενώ οι έμπειροι μηχανικοί γεωθερμικών γεωτρήσεων Γρηγόρης
Βρέλλης και Γρηγόρης Καρυδάκης έδιναν διαλέξεις σε θέματα τεχνικής γεωτρήσεων
σε Πολυτεχνικές Σχολές της χώρας. Το εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό του
πρώην Ι.Γ.Μ.Ε. συνέταξε δεκάδες επιστημονικές-τεχνικές εκθέσεις και συμμετείχε
σε πολυάριθμες δημοσιεύσεις σε Συνέδρια και περιοδικά, διαχέοντας τη
συσσωρευμένη - σε θέματα γεωθερμίας - γνώση.
▪️ Από τις
αρχές της δεκαετίας του 1980, εκτός του πρώην Ι.Γ.Μ.Ε. και της Δ.Ε.Η., πολλοί
άλλοι φορείς, Περιφέρειες, Τοπική Αυτοδιοίκηση, Ακαδημαϊκά και Ερευνητικά
Ιδρύματα, εταιρίες συμβούλων και τεχνικά γραφεία άρχισαν να ασχολούνται με
θέματα έρευνας, εκτίμησης και εκμετάλλευσης του γεωθερμικού δυναμικού της χώρας
σε συνεργασία με το πρ. Ι.Γ.Μ.Ε. Πολλά πιλοτικά έργα σχεδιάσθηκαν και
εκτελέσθηκαν.
▪️ Το 2007, η
εργασία με τίτλο “Prospective Medium Enthalpy Geothermal Resources in
Sedimentary Basins of Northern Greece" (συγγραφείς: Ν. Κολιός, Μ. Φυτίκας,
Α. Αρβανίτης, Ν. Ανδρίτσος & Σ. Κουτσινός), η οποία παρουσιάσθηκε σε μορφή
poster στο πλαίσιο Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Γεωθερμίας στο Unterhaching του Μονάχου
της Γερμανίας, κέντρισε το ενδιαφέρον πολλών Ευρωπαίων συμμετασχόντων για την
έρευνα εντοπισμού γεωθερμικών ρευστών μέσης ενθαλπίας και άρχισαν οι οχλήσεις
προς το αρμόδιο Υπουργείο, που οδήγησαν στην προκήρυξη - για πρώτη φορά -
τεσσάρων (4) ανοιχτών διεθνών πλειοδοτικών διαγωνισμών από το τότε ΥΠΕΚΑ για τη
μίσθωση του δικαιώματος έρευνας σε 4 ελπιδοφόρες περιοχές: Δέλτα Έβρου, Δέλτα
Νέστου, Σαμοθράκη και Κεντρική/Νότια Χίος (Μάρτιος 2011).
😢 Η
σημερινή κατάσταση της γεωθερμίας στην Ελλάδα είναι τελείως διαφορετική απ'
ό,τι στο παρελθόν και αποπνέει απαισιοδοξία. Συγκεκριμένα:
▪️ Βάσει του Ν.
4602/2019, η Ε.Α.Γ.Μ.Ε.: (α) διεξάγει κατά προτεραιότητα έρευνες για τον
εντοπισμό γεωθερμικού δυναμικού και γεωθερμικών πεδίων σε όλη την Ελληνική
Επικράτεια συμπεριλαμβανομένων των ειδικών ερευνητικών, μικρής και μεγάλης
διαμέτρου, γεωθερμικών γεωτρήσεων και της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων τους,
(β) γνωμοδοτεί για τον χαρακτηρισμό και την υπαγωγή σε κατηγορίες των
γεωθερμικών πεδίων της χώρας, (γ) παρακολουθεί τα γεωθερμικά πεδία της χώρας με
θεσμική κατοχύρωση, (δ) συγκεντρώνει τα αποτελέσματα γεωθερμικών ερευνών από
όλη τη χώρα, (ε) συμμετέχει σε Επιτροπές διαγωνισμών εκμίσθωσης γεωθερμικών
πεδίων, (στ) γίνεται αποδέκτης και αξιολογητής των Σχεδίων Ανάπτυξης
Γεωθερμικού Δυναμικού, (ζ) γνωμοδοτεί σε διάφορα θέματα γεωθερμικής έρευνας,
εκμετάλλευσης και διαχείρισης του γεωθερμικού δυναμικού προς τις οικείες
Αποκεντρωμένες Διοικήσεις και το ΥΠΕΝ, (η) συμμετέχει στο Εθνικό Μητρώο Σημείων
Αξιοποίησης Γεωθερμίας που τηρείται στη Διεύθυνση Ανάπτυξης και Πολιτικής της Γενικής Διεύθυνσης Ορυκτών Πρώτων Υλών
του ΥΠΕΝ και (θ) τηρεί ηλεκτρονικό Μητρώο και συνοδή διαδικτυακή πύλη των
γεωθερμικών σημείων και των σταθμών παρακολούθησης των γεωθερμικών πεδίων της
χώρας.
▪️ Δυστυχώς,
σήμερα, το Τμήμα Γεωθερμίας της Ε.Α.Γ.Μ.Ε. στερείται του απαραίτητου
εξειδικευμένου επιστημονικού και τεχνικού προσωπικού προκειμένου να
πραγματοποιήσει την απαιτούμενη γεωθερμική και γεωτρητική έρευνα στην
Ελλάδα.
▪️ Ο σημερινός
τρόπος πρόσληψης δεν εγγυάται και δεν διασφαλίζει τη μελλοντική στελέχωση του
Τμήματος Γεωθερμίας της Ε.Α.Γ.Μ.Ε. με το απαραίτητο μόνιμο εξειδικευμένο
επιστημονικό προσωπικό.
▪️ Δεν υπάρχει
επέκταση του υπάρχοντος γεωθερμικού τηλεμετρικού δικτύου, ενώ οι πρώτοι
τηλεμετρικοί σταθμοί παρακολούθησης γεωθερμικών πεδίων που εγκαταστάθηκαν σε
διάφορα πεδία και περιοχές του Ελλαδικού χώρου κατά τα έτη 2020-2023 με
χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ 2014-2020/2023 (Επιχειρησιακό Πρόγραμμα
"Ανταγωνιστικότητα, Επιχειρηματικότητα και Καινοτομία") παραμένουν
χωρίς συντήρηση επί 3ετία, παρά τις αλλεπάλληλες εκκλήσεις του Τμήματος
Γεωθερμίας της Ε.Α.Γ.Μ.Ε. Χωρίς σωστή παρακολούθηση των γεωθερμικών πεδίων, δεν
υπάρχει δυνατότητα κατανόησης του τρόπου τροφοδοσίας και λειτουργίας τους και,
συνεπώς, δημιουργούνται σοβαρά προβλήματα ορθολογικής εκμετάλλευσης και
διαχείρισης.
▪️ Ο τελευταίος
ανοιχτός διεθνής διαγωνισμός του ΥΠΕΝ το 2023 για τη μίσθωση του δικαιώματος
έρευνας γεωθερμικού δυναμικού απέβη άγονος, ενώ διαφάνηκε η ανάγκη συγκέντρωσης
περισσότερων δεδομένων προκειμένου να αμβλυνθεί το γεωλογικό ρίσκο.
▪️ Η θέσπιση
ειδικών κινήτρων (οικονομικών) για την ανάπτυξη έργων έρευνας και εκμετάλλευσης
γεωθερμικού δυναμικού, όπως προβλέπεται στο Άρθρο 14 του Ν. 4602/2019, δεν έχει
προχωρήσει ακόμη!
▪️ Η
πολυδιάσπαση του νομικού και κανονιστικού πλαισίου σε πολυάριθμους Νόμους,
Προεδρικά Διατάγματα και Υπουργικές Αποφάσεις, που έχει αρνητικές συνέπειες και
αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα διοικητικά και επενδυτικά εμπόδια για την
ανάπτυξη της γεωθερμίας στην Ελλάδα, συνεχίζεται. Απαιτείται συστηματική
Κωδικοποίηση με συγκέντρωση όλης της γεωθερμικής νομοθεσίας σε έναν ενιαίο
Κώδικα και κατάργηση των ανενεργών διατάξεων.
▪️ Παρά το
γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια νέες γεωθερμικές εφαρμογές (υπερσύγχρονες
θερμοκηπιακές μονάδες στα πεδία Ν.
Ερασμίου-Μαγγανών και Ερατεινού, δίκτυο αστικής και αγροτικής τηλεθέρμανσης στο
πεδίο Αρίστηνο Αλεξανδρούπολης) έχουν δημιουργηθεί, πολλές εφαρμογές
εγκαταλείφθηκαν (θερμοκήπια, πρωίμηση σπαραγγιών, εκτροφή διακοσμητικών ψαριών,
αντιπαγετική προστασία/θέρμανση ιχθυοκαλλιεργειών και θερμάνσεις κτηριακών
εγκαταστάσεων).
▪️ Πλην
λιγοστών εξαιρέσεων, η κατάσταση των λουτροπόλεων για ιαματική χρήση των
γεωθερμικών ρευστών είναι απογοητευτική σε πολλές περιοχές της χώρας και οι
εγκαταστάσεις, που κάποτε αποτελούσαν πόλους έλξης, παρουσιάζουν σήμερα εικόνα
πλήρους εγκατάλειψης και παρακμής.
🌐 Και
ενώ όλα τα ανωτέρω συμβαίνουν στη χώρα μας, στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον
κόσμο σημειώνονται σημαντικά βήματα προόδου στον τομέα της γεωθερμικής έρευνας και
εκμετάλλευσης, όπως διαπιστώνεται από τα εβδομαδιαία Ενημερωτικά Δελτία του
"ThinkGeoEnergy" (Βλ. 🔗 https://www.thinkgeoenergy.com/).
▪️ Όμως, και οι
Βαλκάνιοι γείτονές μας προχωρούν. Ως ελάχιστο παράδειγμα αναφέρεται η
πληροφόρηση που λαμβάνεται από το
τελευταίο τεύχος (No.518) του "Energy Weekly Report" του ΙΕΝΕ
(16.10.2026):
(α) "Croatia will invest 35.3 million euro ($39.5
million) to develop a project for usage of geothermal energy in district
heating systems of four towns backed by the European Union, the economy
ministry said on October 9. Out of the total amount, 30 million euro has been
secured as grant financing from the European Union's regional development fund
via the Competitiveness and Cohesion Programme 2021-2027, the ministry said in
a press release. The project, to be implemented by the Croatian Hydrocarbon
Agency, involves the construction of four geothermal wells in Velika Gorica,
Osijek, Vinkovci and Zapresic. It is a continuation of a more than 50.7 million
euro project of the agency funded through the European Union-sponsored national
recovery and resilience plan, which has confirmed the geothermal potential for
district heating systems in these four towns. Each of them has earlier
developed central heating systems. (σελ. 58), και
(β) "North Macedonia is preparing projects for the
improvement of geological research and better utilization of geothermal
resources and critical raw materials. A coordination meeting was held at the
Ministry of Energy, Mining and Mineral Resources with representatives of the
Goce Delčev University in Štip and the Geological Survey. They discussed
possibilities for joint participation in European research projects, as well as
initiatives for improving geological research and better utilizing the
country’s mineral and geothermal resources, the ministry said" (σελ. 61).
🌄 Η
σύγκριση της σημερινής γεωθερμικής κατάστασης στην Ελλάδα με το παρελθόν αλλά
και με τα βήματα προόδου που σημειώνονται στις άλλες χώρες δημιουργεί μεγάλη
απαισιοδοξία. Το λυκαυγές της γεωθερμίας στη χώρα μας ήταν τη δεκαετία του
1970. Μήπως σήμερα βρισκόμαστε στο λυκόφως;
📌
"Λυκόφως" και "λυκαυγές" είναι οι δύο παρόμοιες,
μεταβατικές περίοδοι φωτός ημέρας που οδηγούν σε διαφορετικές καταστάσεις: η
πρώτη φέρνει το σκοτάδι και η δεύτερη οδηγεί στο φως.
▪️ Η φετινή
"Παγκόσμια Ημέρα Γεωθερμίας" εγείρει τον προβληματισμό:
"Θέλουμε, ως χώρα, να μετατρέψουμε το λυκόφως της γεωθερμίας σε
λυκαυγές;"
▪️ Η σημερινή
γεωθερμική κατάσταση απαιτεί την άμεση λήψη αποφάσεων και τη χάραξη σοβαρής και
σταθερής στρατηγικής για το μέλλον της γεωθερμίας στην πατρίδα μας. "Οι
καιροί ου μενετοί".
Απόστολος Αρβανίτης
----------------------------