Η κλιματική αλλαγή δεν μεταβάλλει μόνο τη θερμοκρασία, τους ωκεανούς και τα οικοσυστήματα του πλανήτη μας – αλλάζει, κυριολεκτικά, ακόμη και το σχήμα του.
Νέα επιστημονική έρευνα, με την υπογραφή καθηγητή του
Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, δείχνει ότι το λιώσιμο των πολικών
πάγων κάνει τη στερεή Γη ολοένα πιο στρογγυλή, με ρυθμό που επιταχύνεται τις
τελευταίες δεκαετίες.
Παρότι στις φωτογραφίες από το Διάστημα η Γη μοιάζει με
τέλεια σφαίρα, στην πραγματικότητα δεν είναι.
Εξαιτίας της περιστροφής της γύρω από τον άξονά της,
είναι ελαφρώς πεπλατυσμένη στους πόλους και διογκωμένη στον Ισημερινό.
Ωστόσο, αυτή η γεωμετρία δεν παραμένει απολύτως σταθερή.
Καθώς οι πάγοι λιώνουν και τεράστιες ποσότητες νερού
ανακατανέμονται στον πλανήτη, μεταβάλλονται οι πιέσεις που ασκούνται στον γήινο
φλοιό, προκαλώντας ανεπαίσθητες αλλά μετρήσιμες αλλαγές.
Η ανακάλυψη του καθηγητή του ΑΠΘ
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου στο
επιστημονικό περιοδικό JGR SolidEarth, και η οποία αναδημοσιεύεται εν περιλήψει
στο LiveScience, βασίστηκε σε μετρήσεις του Παγκόσμιου Δορυφορικού Συστήματος
Πλοήγησης (GNSS).
Ο Χριστόφορος Κωτσάκης, καθηγητής Γεωδαισίας στο
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ανέπτυξε μια νέα μέθοδο ανάλυσης των
δορυφορικών δεδομένων, ώστε να καταγράφονται με μεγαλύτερη ακρίβεια οι
μεταβολές στην επιφάνεια της Γης.
Η προσέγγιση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι
διαθέσιμοι σταθμοί μέτρησης είναι περιορισμένοι στις πολικές περιοχές και στους
απομακρυσμένους ωκεανούς, όπου απαιτείται η εγκατάσταση ειδικού εξοπλισμού σε
πλωτές πλατφόρμες.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, την περίοδο 2011-2015, οι
πόλοι ανυψώνονταν και η διόγκωση της στερεής Γης στον Ισημερινό περιοριζόταν
κατά περίπου ένα χιλιοστό τον χρόνο.
Αντίθετα, την περίοδο 1997-2000, η αντίστοιχη μεταβολή
ήταν μόλις μισό χιλιοστό ετησίως.
Σύμφωνα με τη μελέτη, ο ρυθμός με τον οποίο η στερεή Γη
γίνεται πιο στρογγυλή αυξάνεται κατά περίπου 0,4 χιλιοστά τον χρόνο ανά
δεκαετία.
Οι διαφορές μοιάζουν αμελητέες μπροστά στη διάμετρο της
Γης, που στον Ισημερινό φτάνει τα 12.756 χιλιόμετρα. Ωστόσο, αποτελούν
μετρήσιμο αποτύπωμα των αλλαγών που προκαλεί η υπερθέρμανση του πλανήτη.
Πώς το λιώσιμο των πάγων αλλάζει το σχήμα της Γης
Ο μηχανισμός είναι εντυπωσιακός.
Όταν οι τεράστιες μάζες πάγου στους πόλους λιώνουν, το
βάρος που ασκούν στον γήινο φλοιό μειώνεται.
Έτσι, το έδαφος αρχίζει σταδιακά να ανυψώνεται, όπως μια
ζύμη που επανέρχεται στο αρχικό της σχήμα όταν σταματήσουμε να την πιέζουμε.
Την ίδια στιγμή, η ανακατανομή της μάζας προς τις
περιοχές του Ισημερινού επηρεάζει τον φλοιό, περιορίζοντας τη διόγκωση της
στερεής Γης.
Υπάρχει, όμως, μια σημαντική επιστημονική λεπτομέρεια: η
Γη γίνεται πιο στρογγυλή μόνο όταν εξετάζουμε το στερεό τμήμα της.
Αν συνυπολογίσουμε και τους ωκεανούς, η εικόνα
αντιστρέφεται.
Το νερό που μετακινείται από τους πόλους αυξάνει τη
διόγκωση των ωκεανών κοντά στον Ισημερινό, με αποτέλεσμα ο πλανήτης συνολικά να
γίνεται ελαφρώς πιο πεπλατυσμένος, κατά περίπου 0,8 χιλιοστά ετησίως.
Η επίδραση της ανακατανομής των υδάτων είναι δηλαδή
μεγαλύτερη από τη μεταβολή του στερεού φλοιού.
Οι αλλαγές επηρεάζουν ακόμη και την περιστροφή της Γης
Η μετατόπιση τεράστιων ποσοτήτων μάζας στον πλανήτη έχει
και μια ακόμη συνέπεια: σύμφωνα με προηγούμενες έρευνες, συμβάλλει στην
επιβράδυνση της περιστροφής της Γης.
Οι επιστήμονες παρακολουθούν αυτές τις μεταβολές όχι μόνο
με δορυφορικές μετρήσεις, αλλά και εξετάζοντας το βαρυτικό πεδίο του πλανήτη,
το οποίο διαφοροποιείται ανάλογα με την κατανομή της μάζας.
Ο καθηγητής Κωτσάκης διαπίστωσε ότι τα δεδομένα των δύο
μεθόδων δεν συμπίπτουν απόλυτα, γεγονός που δείχνει ότι οι αλλαγές στο σχήμα
της Γης και στο βαρυτικό της πεδίο δεν εξελίσσονται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο.
Ο συνδυασμός τους, ωστόσο, προσφέρει ένα πολύτιμο επιστημονικό
εργαλείο για την παρακολούθηση της τήξης των πάγων στη Γροιλανδία και την
Ανταρκτική, καθώς και των μετακινήσεων των ωκεάνιων υδάτων.
Η ουσία της ανακάλυψης είναι ότι η ανθρώπινη επίδραση στο
κλίμα έχει πλέον ένα αποτύπωμα που μπορεί να ανιχνευθεί ακόμη και στο ίδιο το
σχήμα του πλανήτη.