Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια επικείμενη ενεργειακή κρίση ιστορικών διαστάσεων, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν απειλεί να διακόψει για μεγάλο χρονικό διάστημα τις ροές ενέργειας.
Το ενδεχόμενο αυτό δημιουργεί έναν συνδυασμό πιέσεων που μπορεί να πλήξει καίρια τη βιομηχανία, να εκτοξεύσει το κόστος ζωής και να επαναφέρει τον πληθωρισμό σε επίπεδα κρίσης.
Καθώς τα τελευταία δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ορυκτά καύσιμα από τον Περσικό Κόλπο καταφθάνουν στα ευρωπαϊκά λιμάνια, οι ηγεσίες της ηπείρου αρχίζουν να συνειδητοποιούν το μέγεθος της απειλής, τονίζει το Politico σε άρθρο του.
Αν η σύγκρουση παραταθεί, οι επιπτώσεις ενδέχεται να είναι συγκρίσιμες με εκείνες της πανδημίας ή των πρώτων μηνών του πολέμου στην Ουκρανία, όπως προειδοποίησε ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς.
Ακόμη πιο ανησυχητικές είναι οι εκτιμήσεις για τη διάρκεια και το βάθος της κρίσης. Ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροζέτο περιέγραψε μια καθημερινότητα γεμάτη αγωνία, λέγοντας πως «ζει με τις συνέπειες του πολέμου όλο το 24ωρο», ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Κριστίν Λαγκάρντ προειδοποίησε ότι η σύγκρουση μπορεί να διαρκέσει χρόνια και οι συνέπειές της να ξεπερνούν ακόμη και όσα μπορούμε σήμερα να φανταστούμε.
Καθοριστικός παράγοντας είναι τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η απειλή του Ιράν να ελέγχει τη διέλευση έχει προκαλέσει παγκόσμια αναστάτωση. Η διακοπή αυτής της ενεργειακής αρτηρίας δεν επηρεάζει μόνο τα καύσιμα, αλλά ολόκληρη την παραγωγική αλυσίδα – από τα τρόφιμα και τα λιπάσματα έως τα μικροτσίπ και τα χημικά προϊόντα.
Μέχρι στιγμής, οι Ευρωπαίοι καταναλωτές έχουν νιώσει κυρίως την πίεση στις τιμές των καυσίμων. Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι αυτό είναι μόνο η αρχή.
Η πιθανότητα παρατεταμένου κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ σημαίνει ότι η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με ελλείψεις που δεν μπορεί εύκολα να καλύψει.
Ήδη, η κατάσταση επιδεινώνεται καθώς ασιατικές χώρες, που εξαρτώνται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τον Περσικό Κόλπο, ανταγωνίζονται για περιορισμένες ποσότητες ενέργειας, ανεβάζοντας τις τιμές και αποσπώντας φορτία που υπό άλλες συνθήκες θα κατευθύνονταν στην Ευρώπη. Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας.
Η χειρότερη κρίση των τελευταίων δεκαετιών
Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις – κυρίως το πετρελαϊκό σοκ που ακολούθησε το εμπάργκο του ΟΠΕΚ το 1973 και την ενεργειακή αναταραχή στο φυσικό αέριο μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 – η σημερινή κρίση επηρεάζει εξίσου όλες τις μορφές ενέργειας, από το αργό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο έως τα διυλισμένα προϊόντα, όπως τα αεροπορικά καύσιμα και το ντίζελ.
«Οι αγορές βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με ένα σενάριο που συζητούνταν επί χρόνια σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά σπάνια θεωρούνταν ρεαλιστικό – την ουσιαστική διακοπή λειτουργίας του σημαντικότερου ενεργειακού “στενωπού” στον κόσμο», δήλωσε η επικεφαλής αναλύτρια ενέργειας για την Ευρώπη στο Ινστιτούτο Οικονομικών της Ενέργειας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης, Άνα Μαρία Τζάλερ-Μακαρέβιτς.
Όπως επισήμανε, ενώ οι κρίσεις της δεκαετίας του 1970 επηρέασαν περίπου το 7% της παγκόσμιας προσφοράς, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ επηρεάζει το 20%.
Η κρίση δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον Κόλπο για επεξεργασμένα καύσιμα, όπως το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα. Εάν οι ροές αυτές διακοπούν, οι επιπτώσεις θα είναι άμεσες και σοβαρές, ιδίως στις μεταφορές και την αεροπορία.
Ήδη, οι τιμές των καυσίμων για αεροσκάφη έχουν εκτοξευθεί, οδηγώντας τις αεροπορικές εταιρείες σε αυξήσεις τιμών και πιθανές περικοπές δρομολογίων.
Παράλληλα, οι κυβερνήσεις εξετάζουν σενάρια περιορισμού της κατανάλωσης, θυμίζοντας τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970. Δεν αποκλείονται ακόμη και μέτρα όπως δελτίο καυσίμων ή περιορισμοί στις μετακινήσεις, ενώ κάποιοι προειδοποιούν για ένα είδος «ενεργειακού lockdown».
Οι επιπτώσεις επεκτείνονται ήδη στη βιομηχανία
Το κόστος παραγωγής αυξάνεται, ιδιαίτερα σε ενεργοβόρους τομείς όπως η χημική βιομηχανία και η χαλυβουργία. Οι αυξήσεις αυτές μετακυλίονται σταδιακά σε ολόκληρη την οικονομία, επηρεάζοντας τις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Το μεγαλύτερο ρίσκο είναι η επιστροφή σε ένα σενάριο στασιμοπληθωρισμού – έναν συνδυασμό χαμηλής ανάπτυξης και υψηλού πληθωρισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήδη εκτιμά ότι η ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί σημαντικά, ενώ η άνοδος των τιμών ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση των επιτοκίων, επιβαρύνοντας περαιτέρω νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Οι συνέπειες αγγίζουν και τα δημόσια οικονομικά
Με τα κρατικά χρέη ήδη αυξημένα από προηγούμενες κρίσεις, οι κυβερνήσεις έχουν περιορισμένα περιθώρια αντίδρασης και ενδέχεται να αναγκαστούν σε περικοπές δαπανών.
Ακόμη κι αν η σύγκρουση τερματιστεί άμεσα, η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θα είναι γρήγορη. Σύμφωνα με ειδικούς, θα χρειαστεί τουλάχιστον ένας χρόνος για να αποκατασταθεί η ισορροπία στην οικονομία. Όσο περισσότερο διαρκεί ο πόλεμος, τόσο βαθύτερες και πιο μόνιμες θα είναι οι επιπτώσεις.
Η Ευρώπη βρίσκεται πλέον σε μια κρίσιμη καμπή. Ο χρόνος αντίδρασης είναι περιορισμένος και οι αποφάσεις που θα ληφθούν τις επόμενες εβδομάδες ενδέχεται να καθορίσουν την οικονομική πορεία της ηπείρου για τα επόμενα χρόνια.