Τον Σεπτέμβριο του 2025, η Αλβανία προκάλεσε διεθνή αίσθηση παρουσιάζοντας την «Ντιέλα» (Diella), την πρώτη «υπουργό Τεχνητής Νοημοσύνης» στον κόσμο. Η ψηφιακή αυτή οντότητα, της οποίας το όνομα σημαίνει «Ήλιος», σχεδιάστηκε από την Εθνική Υπηρεσία για την Κοινωνία της Πληροφορίας (AKSHI) με στόχο, όπως δήλωσε ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα, να καταστήσει τους δημόσιους διαγωνισμούς «100% απαλλαγμένους από τη διαφθορά».
H εικόνα άλλαξε γρήγορα. Η υπηρεσία που δημιούργησε την
Ντιέλα βρίσκεται στο επίκεντρο μιας εκρηκτικής υπόθεσης διαφθοράς. Εισαγγελείς
κατά της διαφθοράς υποστηρίζουν ότι τα στελέχη της AKSHI εμπλέκονται σε
χειραγώγηση διαγωνισμών υπέρ εγκληματικών οργανώσεων, λαμβάνοντας μίζες που
περιελάμβαναν κουτιά κρασιού γεμάτα μετρητά.
Οι εισαγγελείς προχώρησαν σε κατάσχεση περιουσιακών
στοιχείων αξίας άνω των 40 εκατομμυρίων ευρώ, ενώ ο διευθυντής και ο
αναπληρωτής διευθυντής της υπηρεσίας αντιμετωπίζουν σοβαρές κατηγορίες.
Ο επιχειρηματίας τεχνολογίας ΓκέροντΜέτσε έπεσε θύμα
απαγωγής από άτομα που παριστάνουν τους αστυνομικούς της υπηρεσίας για την Καταπολέμηση
της Διαφθορας, οι οποίοι τον απείλησαν με τη ζωή του για να αποσύρει ενστάσεις
της εταιρείας του σχετικά με ύποπτους διαγωνισμούς της AKSHI.
Παράλληλα, η ΆνιλαΜπίσα, η ηθοποιός της οποίας το πρόσωπο
και η φωνή χρησιμοποιήθηκαν για την Ντιέλα, κατέθεσε αγωγή κατά της κυβέρνησης,
δηλώνοντας ότι ποτέ δεν έδωσε συγκατάθεση για να χρησιμοποιηθεί η εικόνα της ως
κυβερνητικό εργαλείο.
Οι ειδικοί παραμένουν σκεπτικοί σχετικά με την
αποτελεσματικότητα της Ντιέλα ως «ασπίδας» κατά της διαφθοράς. Ο ΕριόνΚουράι,
ειδικός στον ψηφιακό μετασχηματισμό στο SCiDEVCenter, προειδοποιεί: «Ακόμη και
η πιο εξελιγμένη τεχνητή νοημοσύνη, είναι τόσο καλή όσο οι άνθρωποι που την
κατασκευάζουν, τη λειτουργούν και τη συντηρούν».
Ο ΜπόγιανΠέρκοφ, συντονιστής ψηφιακής πολιτικής του SHARE
Foundation, επισημαίνει στο Follow the Money ότι τέτοιου είδους τεχνολογικές
εξαγγελίες χρησιμοποιούνται συχνά για πολιτική προβολή και όχι ως μέρος μιας
ουσιαστικής στρατηγικής που βασίζεται στο κράτος δικαίου.
Για πολλούς πολίτες, η ψηφιοποίηση έχει φέρει περισσότερα
εμπόδια παρά λύσεις. Ο ΜπαϊράμΧαστσέπα, ένας ηλικιωμένος ανάπηρος, περιγράφει
την εμπειρία του ως εφιάλτη, καθώς αναγκάζεται να πληρώνει μεσάζοντες επειδή το
σύστημα δεν είναι προσβάσιμο.
Επιπλέον, το Ινστιτούτο Μελετών Ασφαλείας της Ευρωπαϊκής
Ένωσης σημειώνει ότι η Ντιέλα κινδυνεύει να προσθέσει ένα «επιπλέον επίπεδο
αδιαφάνειας» στη διακυβέρνηση, αντί να τη μειώσει, καθώς οι αποφάσεις της μπορεί
να είναι προϊόν συναλλαγής και στερούνται διαφάνειας.
Ενώ ο Έντι Ράμα ισχυρίζεται ότι η λήψη αποφάσεων από την
Ντιέλα θα παραμείνει ουδέτερη και «πλήρως ελέγξιμη», το ιστορικό της υπηρεσίας
που την δημιούργησε αφήνει ελάχιστα περιθώρια αισιοδοξίας.
Η Αλβανία, υπό πίεση από την ΕΕ για την εξάλειψη της
διαφθοράς, επιχειρεί να «καθαρίσει» το σύστημα με εργαλεία που, μέχρι στιγμής,
λειτουργούν περισσότερο ως επικοινωνιακή βιτρίνα παρά ως μεταρρύθμιση.