Για δεκαετίες οι Νεάντερταλ παρουσιάζονταν ως πρωτόγονοι, σκληροτράχηλοι άνθρωποι με περιορισμένες πνευματικές ικανότητες, που τελικά εκτοπίστηκαν από τον Homo sapiens.
Ωστόσο, μια σημαντική αρχαιολογική μελέτη έρχεται να
ανατρέψει αυτή την εικόνα, αποκαλύπτοντας ότι οι εξελικτικοί μας συγγενείς όχι
μόνο κατασκεύαζαν κοσμήματα, αλλά χρησιμοποιούσαν και καλλυντικά πριν από
περίπου 50.000 χρόνια, αναφέρει το NPR.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό
Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), προέρχονται από
ανασκαφές στη νότια Ισπανία και υποδηλώνουν ότι οι Νεάντερταλ διέθεταν πολύ πιο
σύνθετη κοινωνική και συμβολική σκέψη απ’ ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι
επιστήμονες.
Κοχύλια, χρωστικές και…μακιγιάζ
Κατά τις ανασκαφές εντοπίστηκαν κοχύλια ηλικίας περίπου
50.000 ετών, αρκετά από τα οποία έφεραν τεχνητές οπές, γεγονός που δείχνει ότι
πιθανότατα φοριούνταν ως περιδέραια ή άλλα διακοσμητικά αντικείμενα.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν ότι ορισμένα κοχύλια έφεραν
ίχνη έντονα χρωματισμένων χρωστικών ουσιών.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι χρωστικές αυτές
παρασκευάζονταν από διαφορετικά ορυκτά, όπως αιματίτη, λεπιδοκροκίτη, κάρβουνο
και πυρίτη, ο οποίος χάριζε ένα λαμπερό αποτέλεσμα, παρόμοιο με αυτό που σήμερα
θα περιγράφαμε ως γκλίτερ.
Ο επικεφαλής της έρευνας, καθηγητής Ζοάο Ζιλιάο του
Πανεπιστημίου του Μπρίστολ, θεωρεί ότι το συγκεκριμένο μείγμα δεν
χρησιμοποιούνταν μόνο για τη διακόσμηση των κοχυλιών, αλλά και ως καλλυντικό
πάνω στο σώμα ή το πρόσωπο.
«Πρόκειται ουσιαστικά για ένα λαμπερό μακιγιάζ. Πάνω σε
μια βασική χρωστική προστίθενται γυαλιστερά σωματίδια που αντανακλούν το φως,
δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό οπτικό αποτέλεσμα», είχε εξηγήσει.
Οι Νεάντερταλ τα δημιούργησαν μόνοι τους
Για χρόνια αρκετοί επιστήμονες υποστήριζαν ότι παρόμοια
κοσμήματα είχαν κατασκευαστεί από τον Homo sapiens και απλώς βρέθηκαν αργότερα
σε περιοχές όπου κατοικούσαν Νεάντερταλ.
Η χρονολόγηση των ευρημάτων, όμως, φαίνεται να
καταρρίπτει αυτή την άποψη.
Τα κοχύλια και οι χρωστικές είναι ηλικίας περίπου 50.000
ετών, ενώ οι πρώτοι σύγχρονοι άνθρωποι έφτασαν στην Ευρώπη περίπου 10.000
χρόνια αργότερα, δηλαδή πριν από περίπου 40.000 χρόνια.
«Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι αυτά τα αντικείμενα
κατασκευάστηκαν από Νεάντερταλ», υποστηρίζει ο Ζιλιάο.
Ένδειξη πολύπλοκης κοινωνικής ζωής
Για τους αρχαιολόγους, τα κοσμήματα και η διακόσμηση του
σώματος δεν αποτελούν απλώς αισθητικές επιλογές.
Αντίθετα, θεωρούνται ισχυρές ενδείξεις συμβολικής σκέψης,
δηλαδή της ικανότητας ενός είδους να χρησιμοποιεί αντικείμενα για να εκφράσει
ταυτότητα, κοινωνική θέση ή συμμετοχή σε μια ομάδα.
Όπως εξηγεί ο Ζιλιάο, όταν κάποιος φοράει ένα
συγκεκριμένο αντικείμενο, ουσιαστικά μεταφέρει πληροφορίες για το ποιος είναι.
«Αυτό έχει νόημα μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχουν
πολύπλοκα δίκτυα σχέσεων. Αν ζεις αποκλειστικά με την οικογένειά σου ή με
ανθρώπους που σε γνωρίζουν από πάντα, δεν χρειάζεσαι “ταυτότητα”. Τα σύμβολα
αποκτούν σημασία όταν αλληλεπιδράς με μεγαλύτερες κοινωνικές ομάδες»,
σημειώνει.
Αλλάζει η εικόνα για τους Νεάντερταλ
Η ανθρωπολόγος Άλισον Μπρουκς από το Πανεπιστήμιο George
Washington, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα, χαρακτήρισε τα ευρήματα
ιδιαίτερα σημαντικά.
Όπως επισημαίνει, μέχρι σήμερα ήταν γνωστό ότι οι
Νεάντερταλ χρησιμοποιούσαν χρωστικές ουσίες, όμως με πολύ πιο απλό τρόπο.
Τα διακοσμημένα κοχύλια, ωστόσο, αποτελούν -όπως
αναφέρει- την ισχυρότερη μέχρι σήμερα ένδειξη ότι οι Νεάντερταλ ανέπτυξαν
σύνθετη συμβολική συμπεριφορά και όχι απλώς πρακτικές χρήσεις των χρωμάτων.
Οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον το ενδεχόμενο οι
Νεάντερταλ να ανέπτυξαν αυτή τη συμπεριφορά ανεξάρτητα ή ακόμη και ως
αποτέλεσμα της επαφής και του ανταγωνισμού με τους πρώτους σύγχρονους ανθρώπους
που άρχισαν να εξαπλώνονται στην Ευρώπη.
Είχαν μεγαλύτερο εγκέφαλο από τον Homo sapiens
Η μελέτη υπενθυμίζει επίσης ότι οι Νεάντερταλ διέθεταν,
κατά μέσο όρο, μεγαλύτερο εγκέφαλο από τον σύγχρονο άνθρωπο.
Ο ενδοκρανιακός όγκος τους έφθανε περίπου τα 1.410 κυβικά
εκατοστά, έναντι περίπου 1.350 κυβικών εκατοστών του Homo sapiens.
Οι επιστήμονες διευκρινίζουν, ωστόσο, ότι το μεγαλύτερο
μέγεθος δεν συνεπάγεται απαραίτητα μεγαλύτερη νοημοσύνη.
Οι Νεάντερταλ είχαν πιο ογκώδες και μυώδες σώμα, ενώ
μέρος του μεγαλύτερου εγκεφάλου τους σχετιζόταν με την επεξεργασία της όρασης,
καθώς ζούσαν σε περιοχές με περιορισμένο φωτισμό και ψυχρό κλίμα.
Παρ’ όλα αυτά, τα νέα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι οι
Νεάντερταλ ήταν πολύ πιο εξελιγμένοι κοινωνικά και γνωστικά απ’ όσο θεωρούσε
μέχρι πρόσφατα η επιστημονική κοινότητα, διαθέτοντας αισθητική αντίληψη,
συμβολική έκφραση και πιθανότατα μια πολύπλοκη κοινωνική οργάνωση που θυμίζει
περισσότερο τον σύγχρονο άνθρωπο παρά το στερεότυπο του «πρωτόγονου
σπηλαιάνθρωπου».